Hürmüz Boğazı çevresinde artan askeri gerilim, küresel enerji ve gübre piyasalarında ciddi dalgalanmaya yol açtı. Ortadoğu’daki sevkiyat hatlarında yaşanan aksama, özellikle azotlu ve fosfatlı gübre tedarikini doğrudan etkilerken, tarımsal üretim maliyetleri birçok ülkede hızla yükseldi.
Verilere göre 27 Şubat’ta ton başına 482,50 dolar seviyesinde olan üre fiyatı, mart ortasında yaklaşık yüzde 50 artarak 720 dolara çıktı. Aynı dönemde amonyak fiyatları da yüzde 24 yükselerek 600 dolar sınırına yaklaştı. Artan doğal gaz maliyetleri ve sigorta primleri, gübre üretim tesislerinde üretimin yavaşlamasına ya da tamamen durmasına neden oldu.
Tedarik zincirinde ciddi daralma
Küresel gübre ticaretinin önemli bölümünün Körfez hattından yapılması nedeniyle Hürmüz Boğazı’ndaki aksama, dünya genelinde arz baskısını artırdı. Bölgeden yapılan yıllık 22 milyon tonluk üre ihracatının büyük ölçüde durduğu, küresel gübre tedarik zincirinde yaklaşık yüzde 33’lük daralma yaşandığı değerlendiriliyor. Son iki haftada ihraç edilmesi planlanan 2,1 milyon tonluk ürenin yaklaşık yarısının gemilere yüklenemediği belirtiliyor.
Uzmanlar, özellikle kuzey yarımkürede ekim sezonunun başlaması nedeniyle sevkiyatlardaki gecikmenin tarımsal üretim üzerinde doğrudan etkili olabileceğini ve rekoltelerde geri dönülmesi zor kayıplar yaşanabileceğini ifade ediyor.
Enerji fiyatları üretimi baskılıyor
Azotlu gübre maliyetlerinin yaklaşık yüzde 80’ini doğal gaz oluşturduğu için enerji piyasasındaki her artış, üretim maliyetlerini hızla yukarı çekiyor. Katar’da kamuya ait QAFCO’nun yıllık 5,6 milyon ton kapasiteli üre tesisini kapattığı, Pakistan ve Bangladeş’te de bazı büyük tesislerin üretimi durdurduğu bildirildi.
Hindistan, doğal gaz tahsisinde değişikliğe giderek gübre sektörünü ikinci önceliğe aldı. Bu kararın aylık yaklaşık 800 bin tonluk üretim kaybına yol açtığı belirtiliyor. Çin ise kükürt fiyatlarındaki oynaklık nedeniyle fosfatlı gübre ihracatını sınırlamaya başladı.
Yeni tarım enflasyonu uyarısı
Fitch Ratings, 2026 yılı için amonyak ve üre fiyat tahminlerini yaklaşık yüzde 25 yukarı yönlü revize etti. Kuruluş, Hürmüz hattındaki kapanmanın uzaması halinde fiyat beklentilerinin daha da artabileceği uyarısında bulundu.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü uzmanları ise enerji şokunun gübre piyasaları üzerinden küresel gıda sistemini etkilediğini, lojistikteki sigorta maliyetlerinin de arzı baskıladığını belirtiyor. Kriz öncesi gemi değerinin yüzde 0,25’i seviyesindeki sigorta primlerinin bazı yüksek riskli rotalarda yüzde 10’a kadar çıktığı kaydediliyor.
