Çevreyi korumak ve ambalaj atıklarının geri dönüşümünü artırmak amacıyla uygulamaya alınan Depozito Yönetim Sistemi (DOA), bazı ambalajlı su ve içecek ürünlerinde yaşanan fiyat artışlarıyla gündeme geldi. Sistem kapsamında tüketiciler, ürün satın alırken ödedikleri 1 TL'lik depozito bedelini boş ambalajı iade ettiklerinde geri alabiliyor. Ancak bazı ürünlerde depozito bedelinin üzerinde fiyat artışları yaşandığı yönündeki iddialar tartışmalara neden oldu.
Petrol fiyatlarının ardından yeni zam tartışması
Ambalajlı su sektöründe geçen ay yapılan fiyat artışlarında, Orta Doğu'daki gelişmeler ve yükselen petrol fiyatları gerekçe gösterilmişti. Üreticiler, şişeleme, depolama ve lojistik maliyetlerindeki artışın fiyatlara yansıdığını ifade etmişti.
Petrol fiyatlarının daha sonra gerilemesine rağmen raf fiyatlarında indirim yapılmaması dikkat çekerken, DOA'nın devreye girmesiyle birlikte yeni fiyat artışlarının yaşandığı öne sürüldü.
Depozito bedelinin üzerinde artış iddiası
Sistemde tüketiciden tahsil edilen 1 TL'lik depozito bedelinin, ambalajın iade edilmesiyle geri ödenmesi öngörülüyor. Ancak bazı tüketiciler, ürün fiyatlarının yalnızca depozito bedeli kadar değil, 3 ila 5 TL arasında değişen oranlarda artırıldığını ileri sürerek sosyal medyada tepkilerini dile getirdi.
Sektör kaynaklarına göre, benzer fiyat artışlarının önümüzdeki dönemde maden suyu ve soda ürünlerinde de gündeme gelebileceği belirtiliyor. İddiaya göre, üretici firmalar DOA logolu cam şişelerin maliyetlerini gerekçe göstererek yeni fiyat düzenlemeleri üzerinde çalışıyor.
Tüketici Konfederasyonu'ndan fırsatçılık eleştirisi
Tüketici Konfederasyonu Başkanı Aydın Ağaoğlu, bazı firmaların Depozito Yönetim Sistemi'ni zam gerekçesi olarak göstermesini eleştirdi.
Ağaoğlu, ambalaj atıkları yönetmeliği kapsamında firmaların daha önce de geri kazanım bedeli ödediğini, ayrıca DOA'nın pilot uygulamalarının uzun süredir devam ettiğini belirterek, sistem nedeniyle yeni ve olağanüstü bir maliyet oluşmadığını savundu.
Depozito Yönetim Sistemi'nin çevre ve ekonomi açısından önemli kazanımlar sağlayacağını ifade eden Ağaoğlu, işletmelerin bu süreçte toplumsal sorumluluk bilinciyle hareket etmesi gerektiğini söyledi.
Depozito bedeli nasıl geri ödeniyor?
Depozito Yönetim Sistemi kapsamında tüketicilerin boş ambalajları iade ettiklerinde aldıkları 1 TL'lik ödeme, Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) tarafından yönetilen merkezi sistem üzerinden gerçekleştiriliyor.
Sistemde üretici firmalar, piyasaya sürdükleri her ambalaj için belirlenen depozito bedelini önceden merkezi fona yatırıyor. Tüketici ürünü satın alırken bu bedeli ürün fiyatı içinde ödüyor. Boş ambalajın iade edilmesinin ardından depozito tutarı, Türkiye Emlak Katılım Bankası altyapısı üzerinden tüketicinin e-Cüzdan hesabına aktarılıyor.
Etiketlerde depozito bilgisinin açıkça yer alması öneriliyor
Uzmanlar, tüketicilerin fiyat değişimlerini daha net takip edebilmesi için ürün etiketlerinde veya ambalajlarda "Fiyata 1 TL depozito bedeli dahildir" ibaresinin zorunlu hale getirilmesini öneriyor.
Böylece tüketicilerin, ürün fiyatı ile geri alınabilecek depozito tutarını birbirinden ayırarak yapılan fiyat artışlarını daha şeffaf şekilde değerlendirebileceği ifade ediliyor.
