Türkiye genelinde birçok bankanın ATM’lerinde dikkat çeken bir değişiklik yaşanıyor. Bankalar, ATM haznelerini daha verimli kullanabilmek amacıyla 5, 10 ve 20 TL’lik banknotların ardından 50 TL’yi de büyük ölçüde sistem dışına çıkarmaya başladı.
Türkiye Gazetesinde yer alan habere göre, birçok ATM’de en düşük para çekme limitinin 100 TL’ye yükselmesi, günlük nakit kullanımında önemli sorunlara yol açtı. Özellikle simit, dolmuş ücreti, öğrenci harçlığı ve ulaşım kartı dolumu gibi düşük tutarlı harcamalarda vatandaşlar zorlanmaya başladı.
Düşük bakiyesi olan vatandaş mağdur
ATM’lerde küçük banknot bulunmaması, hesabında 40 veya 70 TL gibi düşük bakiyesi kalan vatandaşları da mağdur ediyor. Özellikle öğrenciler ve dar gelirli vatandaşlar, hesaplarındaki tutarı çekemedikleri için ciddi sıkıntı yaşıyor.
Nakit kullanımının yoğun olduğu semt pazarları ve küçük işletmelerde ise alışveriş akışı yavaşladı. Vatandaşın cebindeki en küçük banknotun 100 TL’ye yükselmesi, para üstü krizini beraberinde getirdi.
Esnaf bozuk para bulmakta zorlanıyor
Küçük banknot sıkıntısından en fazla etkilenen kesimlerin başında küçük esnaf geliyor. Bakkal, market, eczane ve pazarcılar gün içinde para üstü verebilmek için çevreden bozuk para toplamaya çalışıyor.
Bazı işletmeler güne başka dükkânlardan para bozdurarak başlarken, küsuratlı alışverişlerde yaşanan sorunlar zaman zaman müşteri ile esnaf arasında tartışmalara neden oluyor. Özellikle eczanelerde ilaç farkları ve pazarlardaki gramaj hesapları ödeme sırasında krize dönüşebiliyor.
“Bozuk getirene ekmek bedava” dönemi başladı
Piyasadaki küçük para sıkıntısı ilginç uygulamaları da beraberinde getirdi. Bazı fırın ve marketler, camlarına “küçük banknot ve madeni para bozulur” ilanları asmeya başladı.
Bazı işletmeler ise vatandaşın elindeki bozuk parayı toplamak için kampanyalar düzenliyor. Kimi fırıncılar 100 TL’lik madeni para getiren müşterilere ücretsiz ekmek veya simit verirken, bazı mahalle esnafı bozuk para karşılığında komisyonlu ödeme yapıyor.
Minibüs ve dolmuş şoförlerinin de sık sık “bozuk parası olan öncelikli” uyarısı yaptığı görülüyor.
Uzmanlar “gizli enflasyon” uyarısı yaptı
Ekonomistler, küçük banknotların piyasadan çekilmesinin fiyatlarda “yukarı yuvarlama” alışkanlığını artırdığına dikkat çekiyor. Para üstü veremeyen işletmelerde tutarların bir üst rakama tamamlanması, özellikle dar gelirli vatandaşın bütçesini olumsuz etkiliyor.
Ekonomist Ahmet Karaoğlu, ATM haznelerinin sınırlı kapasitesi nedeniyle bankaların yüksek değerli banknotlara yöneldiğini belirterek, bu durumun sokak ekonomisinde ciddi tıkanmalara yol açabileceğini söyledi.
Karaoğlu, küçük esnafı ve dar gelirli vatandaşları rahatlatacak yeni bir nakit akışı planlaması yapılmaması halinde ticaretin günlük hayatta daha da zorlaşabileceği uyarısında bulundu.
500 TL’lik banknot iddiası gündemde
Piyasa analistlerine göre ATM’lerde küçük banknotların azaltılması, daha yüksek değerli banknotlar için hazırlık olabilir. ATM kasetlerinin sınırlı olması nedeniyle bankaların 100 ve 200 TL’ye ağırlık verdiği, ilerleyen süreçte 500 TL’lik banknotların gündeme gelebileceği iddia ediliyor.
Uzmanlar ayrıca nakit dolaşımının zorlaşmasının, dijital sistemlere uzak olan yaşlı nüfus açısından yeni mağduriyetler yaratabileceğine dikkat çekiyor.
