Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekili Mehmet Uçum, ifade özgürlüğüne ilişkin değerlendirmelerini Anadolu Ajansı (AA) Analiz için kaleme aldığı yazıda paylaştı.
İfade özgürlüğünün yalnızca düşünce ve kanaatleri açıklamaktan ibaret olmadığını belirten Uçum, bireylerin kendilerini sözlü, yazılı, bireysel, kolektif ve eylemsel yollarla ifade edebilmelerinin de bu kapsamda değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
Hukuk devleti çerçevesinde özgürlük, adalet ve güvenlik arasındaki ilişkiye değinen Uçum, hukukun temel amaçlarından birinin herkesin eşit ve adil koşullarda ifade özgürlüğünü kullanabilmesini sağlamak olduğunu kaydetti.
"Özgürlük ve güvenlik birbirini tamamlıyor"
Hukukun temelinde adalet ve özgürlük olmak üzere iki temel amaç bulunduğunu belirten Uçum, devletin adaleti hukuk yoluyla gerçekleştirmesi, özgürlüğü ise güvenli ortamlar oluşturarak sağlaması gerektiğini ifade etti.
Uçum, özgürlük ile güvenlik arasında bir karşıtlık bulunmadığını, aksine bu iki kavramın birbirini tamamladığını vurguladı. Güvenliğin özgürlükleri kısıtlamak için değil, herkesin özgürlüklerini kullanabilmesi için gerekli olduğunu belirten Uçum, demokratik hukuk devletlerinde güvenliğin özgürlüklerin kullanılmasının temel şartlarından biri olduğunu kaydetti.
"Mutlak sınırsızlık da olanaksız"
İfade özgürlüğünün sınırlarına ilişkin değerlendirmelerde de bulunan Uçum, özgürlüklerin mutlak biçimde sınırsız olamayacağını belirtti.
Herkesin ifade özgürlüğünü eşit şekilde kullanabilmesinin esas alınması gerektiğini ifade eden Uçum, yapılacak sınırlamaların da bu hakkın etkin kullanımına zarar vermeyecek ölçüde olması gerektiğini dile getirdi.
Uçum'a göre devletin temel sorumluluklarından biri, ifade özgürlüğünü güvence altına alırken başkalarının hak ve özgürlüklerine zarar verebilecek ifade biçimlerine karşı da gerekli önlemleri almak.
Yıkıcı ifade biçimlerine dikkat çekti
Mehmet Uçum, yazısında şiddet ve terörü öven, suçu teşvik eden, kişilerin itibarını zedeleyen ve nefret söylemi içeren ifadeleri de değerlendirdi.
Şiddet ve terörü öven, açık ve gerçek tehlike oluşturan ifadelerin ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilemeyeceğini belirten Uçum; hakaret, aşağılama, asılsız suçlamalar ve sistematik itibarsızlaştırma faaliyetlerinin de hukuki açıdan ele alınması gerektiğini ifade etti.
Uçum, başkalarının kendilerini ifade etmesini engellemeye, baskılamaya ve ötekileştirmeye yönelik davranışların da zarar verici ifade biçimleri arasında bulunduğunu kaydetti.
Bu tür yaklaşımları "yıkıcı ifade biçimleri" olarak nitelendiren Uçum, söz konusu ifadelerin gerçek anlamda ifade özgürlüğünün koşullarını ortadan kaldırdığını savundu.
Sosyal medya ve dijital platformlar için uyarısı
Dijitalleşmenin ifade özgürlüğü alanını genişlettiğine dikkat çeken Uçum, aynı zamanda zarar verici ve yıkıcı ifade biçimlerinin daha hızlı yayılmasına da zemin hazırladığını belirtti.
Özellikle sosyal medya platformlarında dezenformasyon, itibarsızlaştırma ve hak ihlallerinin görünürlüğünün arttığını ifade eden Uçum, geleneksel yöntemlerin bu sorunlarla mücadelede yetersiz kalabildiğini kaydetti.
Dijital mecralarda daha fazla görünür olma eğiliminin bazı durumlarda teşhircilik, ahlaki sınırların aşılması ve suç teşkil eden ifade biçimlerinin olağanlaşması gibi sonuçlar doğurabildiğini belirten Uçum, görünürlüğün sınırlarının hukuki ve toplumsal değerler çerçevesinde ele alınması gerektiğini vurguladı.
"Dijital faşizm riski artabilir"
Yazısının sonuç bölümünde ifade özgürlüğünü korumanın devletin temel sorumluluklarından biri olduğunu belirten Uçum, sosyal medya ve dijital platformlarda yaygınlaşan zarar verici ifade biçimlerinin özgürlük alanını daralttığını ifade etti.
Bu durumu "anti-özgürlük alanı" olarak tanımlayan Uçum, söz konusu alanla mücadelede hukuk çerçevesinde önlemler alınması ve yaptırımlar uygulanması gerektiğini savundu.
Uçum, demokratik devletlerin hukuk politikalarını bu doğrultuda şekillendirmesi gerektiğini belirterek yazısını şu değerlendirmeyle tamamladı:
"Aksi halde özellikle sosyal medya ve dijital platformlar üzerinden oluşturulan anti-özgürlük alanlarıyla dijital faşizm riski artmaya devam edecektir. İnsanlığı bu kabustan kurtarmak için henüz çok geç değildir."
