Yapay zekâ şirketlerinin haber sitelerindeki içerikleri kullanması, bu sitelere gelen trafiği önemli ölçüde azalttı. Trafik kaybı da reklam gelirlerinin düşmesine yol açarak birçok medya kuruluşunu zor durumda bıraktı. Bu süreçte bazı haber siteleri kapanmak zorunda kalırken, bazıları da faaliyetlerini küçültmek veya daraltmak zorunda kaldı.
Konuyla ilgili tartışmalar sürerken Avustralya hükümetinden dikkat çeken bir hamle geldi. Başbakan Anthony Albanese liderliğindeki yönetim, büyük teknoloji şirketlerinin haber içeriklerinden elde ettiği dolaylı geliri doğrudan medya sektörüne yönlendirmeyi hedefleyen bir düzenleme hazırladı.
Tasarıya göre Meta, Google ve TikTok gibi küresel platformlar, yerel yayıncılarla gönüllü ödeme anlaşmaları yapmazlarsa Avustralya’daki gelirleri üzerinden %2,25 oranında vergiye tabi tutulacak. Böylece amaç, haber içeriklerinin platformlara sağladığı trafik ve reklam gelirinin bir kısmını gazetecilere geri kazandırmak.
Hükümet cephesi, dijital platformların haber içeriklerinden ciddi ekonomik kazanç sağladığını ancak bu kazancın medya kuruluşlarına yeterince yansımadığını savunuyor. Yeni yaklaşım, platformları ya yayıncılarla anlaşmaya zorlamak ya da otomatik vergi mekanizmasıyla katkı sunmaya yönlendirmek üzerine kurulu.
Marketing Türkiye'de yer alan habere göre; uygulamanın hayata geçmesi halinde, Avustralya’daki medya sektörüne yıllık yaklaşık 250 milyon dolarlık ek kaynak aktarılması öngörülüyor. Bu da düzenlemeyi yalnızca yerel bir ekonomik hamle olmaktan çıkarıp küresel ölçekte örnek alınabilecek bir model haline getiriyor.
Benzer bir sistemin Türkiye’ye uyarlanması durumunda ise tablo daha da büyüyor. Dijital reklam ve medya yatırımlarının 200 milyar TL’ye yaklaştığı ülkede, gelirlerin önemli bir kısmı küresel platformlara gidiyor. Buna rağmen haber içeriklerinin hukuki olarak “eser” sayılmaması, telif ve ödeme mekanizmalarının oluşmasını engelliyor.
Türkiye’de yaklaşık 60 milyonu aşan Instagram, YouTube ve TikTok kullanıcı kitlesi ile yüksek ekran süresi birlikte değerlendirildiğinde, benzer bir modelin medya sektörüne yılda 100 milyon doların üzerinde kaynak yaratabileceği hesaplanıyor.
Öte yandan teknoloji şirketleri düzenlemeye temkinli yaklaşıyor. Meta geçmişte benzer bir baskıya karşı Avustralya’da haber içeriklerini platformdan kaldırma yoluna gitmişti. Şirket, yeni düzenlemeyi fiilen bir dijital vergi olarak değerlendirirken, içeriklerin zaten platformlara gönüllü yüklendiğini ve yayıncıların trafik kazandığını savunuyor.
Google ise ülkede halihazırda çok sayıda yerel medya kuruluşuyla içerik anlaşmaları bulunduğunu hatırlatarak yeni bir zorunluluğun gereksiz olacağını belirtiyor.
Tüm bu gelişmeler, haber içeriklerinin dijital platformlar karşısındaki ekonomik değerine ilişkin küresel tartışmayı yeniden alevlendirmiş durumda. Avustralya’nın attığı bu adımın başka ülkelere yayılıp yayılmayacağı ise önümüzdeki dönemin en kritik sorularından biri olduğu ifade ediliyor.
