Türkiye’de sosyal destek sisteminde yeni bir dönemin başlamasını sağlayacak Aile Gelir Tamamlama Sistemi, Çalışma Bakanlığı ile Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından ortaklaşa yürütülüyor. Kamuoyunda “vatandaşlık maaşı” adıyla bilinen sistemin temelinde, hanelere asgari gelir güvencesi sağlanması bulunuyor. Uygulamanın amacı, bir haneye giren toplam gelirin belirlenen asgari ücret seviyesinin altında kalmasını önlemek.
Vatandaşlık maaşı nasıl uygulanacak?
Vatandaşlık maaşı olarak bilinen uygulamanın resmi adı Aile Gelir Tamamlama Sistemi. Sistem kapsamında hane bazında toplam gelir dikkate alınacak. Haneye giren toplam gelir asgari ücretin altında kalırsa, mevcut gelir ile asgari ücret arasındaki fark devlet tarafından karşılanacak. Böylece hanenin toplam gelirinin belirlenen asgari seviyenin altına düşmemesi sağlanacak. Sistemin en önemli özelliği, herkese aynı miktarda ödeme yapılması yerine hane gelirinin esas alınması olacak. Devlet desteği, hanenin mevcut geliri ile belirlenen gelir seviyesi arasındaki fark üzerinden hesaplanacak.
Örneğin tek başına yaşayan bir yaşlının herhangi bir gelirinin bulunmaması veya gelirinin asgari ücretin altında kalması durumunda, aradaki fark sosyal destek yoluyla tamamlanacak. Böylece kişinin toplam gelirinin belirlenen asgari seviyeye ulaşması sağlanacak. Aynı yöntem farklı gelir düzeylerine sahip haneler için de uygulanacak. Hanenin elde ettiği gelir arttıkça devlet tarafından yapılacak destek miktarı azalacak. Gelirin belirlenen sınırın altında kalması halinde ise eksik bölüm tamamlanacak.
Kimler vatandaşlık maaşından yararlanacak?
Aile Gelir Tamamlama Sistemi’nde temel kriter hane gelirinin belirlenen seviyenin altında kalması olacak. Bu nedenle destek miktarı, hanenin toplam geliri dikkate alınarak belirlenecek. Sistem, yalnızca çalışmayan kişileri değil, geliri belirlenen seviyenin altında kalan haneleri kapsayacak şekilde uygulanacak. Hanedeki kişilerin elde ettiği gelirler birlikte değerlendirilerek toplam gelir ortaya çıkarılacak. Bu hesaplama sonucunda hanenin toplam geliri asgari ücretin altında kalıyorsa, aradaki fark devlet desteğiyle tamamlanacak.
Böylece sosyal yardım sisteminde yalnızca belirli ihtiyaç gruplarına yönelik ödemeler yerine, hanelerin toplam gelirini esas alan yeni bir model oluşturulacak.
Erken emeklilik taleplerini de etkileyebilir
Aile Gelir Tamamlama Sistemi’nin sosyal güvenlik alanındaki tartışmaları da etkilemesi bekleniyor. Sistemle birlikte düşük gelirli hanelere düzenli bir gelir güvencesi sağlanması, özellikle çalışma hayatının son döneminde bulunan kişilerin ekonomik durumunu doğrudan etkileyebilecek. Haneye giren gelirin belirli bir seviyede tutulması, kişilerin yalnızca geçim sıkıntısı nedeniyle erken yaşta emekli olma ihtiyacını azaltacak. Bu nedenle sistem, kademeli emeklilik talepleri açısından da önem taşıyor. Aile Gelir Tamamlama Sistemi ile temel refah seviyesinin gelir desteği yoluyla korunması amaçlanıyor. Böylece düşük gelirli hanelerin ekonomik koşullar karşısında daha güçlü bir sosyal güvenceye sahip olması hedefleniyor.
2027’nin başında Türkiye genelinde uygulanacak
Aile Gelir Tamamlama Sistemi için pilot uygulamalar devam ediyor. Pilot bölgelerde yapılan çalışmaların ardından sistemin kapsamının genişletilmesi planlanıyor. Uygulamanın 2027 yılının başından itibaren Türkiye genelinde devreye alınması hedefleniyor. Böylece sistem ülke çapında uygulanmaya başladığında, hanelerin toplam gelirleri belirlenen asgari seviyenin altında kaldığında devlet desteği devreye girecek.
Yeni sistemin hayata geçirilmesiyle birlikte sosyal yardımların hane bazında gelir durumuna göre şekillendirilmesi ve gelir seviyesi düşük hanelerin belirli bir refah seviyesinin altında kalmasının önlenmesi amaçlanıyor.
