Rusya ile Avrupa arasındaki yaptırım mücadelesi denizlere taşınıyor. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Avrupa ülkelerinin Rus ticari gemilerine el koymaya başlaması halinde Moskova'nın aynı yöntemle karşılık vereceğini açıkladı. Putin'in mesajını önemli hale getiren ayrıntı ise olası misillemenin yalnızca Rus gemilerinin alıkonulduğu bölgelerle sınırlı kalmayacağını söylemesi oldu. Moskova, gerekli gördüğü başka denizlerde de karşılık verme seçeneğini masada tutuyor.
Avrupa gölge filonun üzerindeki baskıyı artırdı
Gerilimin merkezinde, Rus petrolünün yaptırımların etrafından dolaşarak dünya pazarlarına taşınmasında kullanıldığı gerekçesiyle Avrupa Birliği'nin hedef aldığı “gölge filo” bulunuyor. AB, 23 Temmuz'da kabul ettiği son yaptırım paketinde 41 gemiyi daha listeye ekledi. Böylece yaptırım kapsamındaki gölge filo bağlantılı gemilerin sayısı 673'e ulaştı. Bu gemiler Avrupa limanlarına erişim yasağı ve deniz taşımacılığıyla bağlantılı çeşitli hizmet kısıtlamalarıyla karşı karşıya bulunuyor. Avrupa ayrıca filoya yakıt ikmali ve başka destek hizmetleri sağlayan yapıları da yaptırım kapsamına almaya başladı. Denetimler son haftalarda daha görünür hale geldi. Ağustos başında Avrupa öncülüğündeki bir deniz gücü yaptırım listesindeki bir tankere çıkarak inceleme gerçekleştirdi. Bu operasyon, iki haftadan kısa sürede yapılan ikinci benzer müdahale oldu.
Putin: Misilleme başka sularda da olabilir
Putin, Avrupa'nın Rus ticari gemilerine el koymasını “korsanlık ve haydutluk” olarak nitelendirdi ve böyle bir uygulamanın başlaması halinde Rusya'nın karşılık vereceğini söyledi. Rus lider, Moskova'nın tepkisinin yalnızca el koyma işleminin gerçekleştiği bölgelerle sınırlı tutulmayacağını da belirtti. Buna göre Rusya, gerekli ve uygun gördüğü başka bölgelerde de karşı tedbir alabilir. Bu ifade, gerilimi Baltık Denizi veya Avrupa kıyılarıyla sınırlı olmaktan çıkarabilecek bir mesaj olarak öne çıkıyor. Rusya'nın hangi gemileri veya hangi güzergâhları hedef alabileceğine ilişkin ise somut bir açıklama yapılmadı. Putin açıklamayı Rusya'nın Uzak Doğu bölgesindeki Sahalin Adası'nda askeri tatbikatları izlediği sırada yaptı. Aynı konuşmada NATO'nun Asya-Pasifik ve Arktik'teki varlığını artırmasını da eleştirdi.
Risk artık petrolün ötesinde
Rus gölge filosuna yönelik yaptırımların temel hedeflerinden biri Moskova'nın petrol gelirlerini sınırlamak. Ancak karşılıklı gemi alıkoymalarına kadar uzanabilecek bir gerilim, yalnızca Rus petrolünü ilgilendiren bir konu olmaktan çıkabilir. Avrupa ile Rusya arasında ticari gemilerin karşılıklı hedef haline gelmesi durumunda deniz taşımacılığındaki risk primi yükselebilir. Sigorta şirketlerinin daha yüksek prim istemesi, tanker ve kuru yük navlunlarının artması ve bazı gemi sahiplerinin riskli güzergâhlardan uzaklaşması olası sonuçlar arasında bulunuyor.
Özellikle Baltık Denizi, Kuzey Denizi ve Rus limanlarına bağlanan ticaret yollarındaki herhangi bir yeni kısıtlama enerji, tahıl ve emtia taşımacılığını daha pahalı hale getirebilir. Böyle bir senaryoda yaptırım mücadelesinin maliyeti yalnızca Moskova'ya değil, Avrupa'ya yük taşıyan uluslararası denizcilik şirketlerine ve dolaylı olarak emtia fiyatlarına da yansıyabilir.
Deniz ticaretinde yeni cephe açılabilir
AB'nin son yaptırım paketleri Rusya'nın enerji gelirlerini ve gölge filosunu daha sıkı biçimde hedef alırken Moskova'nın dili de sertleşiyor. Henüz Avrupa ile Rusya arasında geniş çaplı karşılıklı gemi el koyma süreci başlamış değil. Ancak Putin'in son çıkışı, Avrupa'nın denetimleri daha da sertleştirmesi halinde Rusya'nın deniz taşımacılığını doğrudan hedef alan bir misillemeye hazırlandığını gösteriyor.
