Anayasa Mahkemesi (AYM), Türk Medeni Kanunu'nun 175'inci maddesinde yer alan yoksulluk nafakasının “süresiz olarak” bağlanabilmesine ilişkin hükmü iptal etti. Karar dokuz ay sonra yürürlüğe girecek. Böylece gözler, Anayasa Mahkemesi'nin verdiği süre içinde yeni bir düzenleme hazırlaması beklenen Meclis'e çevrildi.
Karar, yalnızca nafaka tartışmasını değil, AYM'nin aynı konuda 14 yıl önce verdiği kararı da yeniden gündeme taşıdı. Mahkeme, 2012 yılında aynı düzenlemeyi Anayasa'ya uygun bulmuş ve iptal istemini reddetmişti. O dönemde 17 üyeden 16'sı ret yönünde oy kullanırken, bu kez kararın 3'e karşı 12 oyla alındığı öğrenildi.
"Sosyal devletin gereği" denmişti
AYM'nin 2012 tarihli kararında, sosyal hukuk devletinin güçsüzleri güçlüler karşısında koruma yükümlülüğüne vurgu yapılmıştı. Mahkeme, yoksulluk nafakasının boşanma nedeniyle ekonomik olarak dezavantajlı duruma düşen eşin korunmasını amaçladığını belirterek, bu yükümlülüğün sosyal devlet ilkesinin bir gereği olduğunu kaydetmişti.
Kararda ayrıca, kamuoyundaki tartışmaların aksine "süresiz nafaka"nın ömür boyu ve koşulsuz ödeme anlamına gelmediği belirtilmişti. Nafakanın yeniden evlenme, yoksulluğun ortadan kalkması, fiilen evli gibi yaşama ya da tarafların ekonomik koşullarının değişmesi halinde sona erebildiği hatırlatılmıştı.
Böylece AYM, 2012 yılında sosyal devlet ve sosyal adalet ilkeleri çerçevesinde savunduğu bir düzenlemeyi 14 yıl sonra iptal etmiş oldu.
Kadın örgütlerinden tepki
Kararın ardından kadın örgütleri ve hukuk kurumlarından peş peşe açıklamalar geldi.
Türkiye Kadın Dernekleri Federasyonu, kadınların önemli bölümünün çalışma yaşamından kendi tercihleriyle değil, toplumsal cinsiyet eşitsizliği nedeniyle uzaklaştırıldığını belirterek, yıllarca bakım emeği veren kadınların boşanma sonrasında ekonomik güvenceden mahrum bırakılmasının onları yoksulluğa sürükleyeceğini vurguladı.
Federasyon açıklamasında, nafaka hakkının zayıflatılmasının kadınların şiddet ortamından çıkmasını da zorlaştıracağı belirtilerek, "Kadınlara fiilen ya şiddete katlanırsın ya da yoksulluğa razı olursun mesajı verilmektedir" denildi.
Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı da kararın ardından yaptığı açıklamada, evlilikleri boyunca çalıştırılmayan, eğitim hakkından mahrum bırakılan ve bakım yükünü tek başına üstlenen kadınların boşanma sonrasında zaten çok düşük miktarlardaki nafakalara ulaşmak için uzun hukuki mücadeleler verdiğine dikkat çekti. Vakıf, kararı "sosyal adalet açısından utanç verici" olarak nitelendirdi.
"Eşitlik ilkesine aykırı"
İstanbul Barosu Kadın Hakları Merkezi de karara tepki gösterdi. Merkez tarafından yapılan açıklamada, AYM'nin kararının Anayasa'nın 10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesine aykırı olduğu belirtildi.
Açıklamada, nafakanın evlilik içinde bakım yükü nedeniyle istihdamdan dışlanan, yoksullaşan ve şiddete maruz bırakılan kadınlar için önemli bir güvence olduğu vurgulanarak, "Yapılmak istenen; kadınların şiddet dolu ailelere mahkûm edilmesi, yoksullaştırılarak devlet tarafından karşılanmayan bakım yükünü üstlenmeye razı edilmesidir" denildi.
EŞİK de karara tepki göstererek, Anayasa Mahkemesi’nin yoksulluk nafakasına ilişkin düzenlemeyi iptal etmesinin kabul edilemez olduğunu belirtti. Açıklamada, “Türkiye’de kadınlar hâlâ eşitsiz istihdam koşulları, ücretsiz bakım emeği ve derinleşen yoksullukla mücadele ederken; çözüm kadınların mevcut haklarını daraltmak değil, eşitsizlikleri ortadan kaldırmaktır” denildi.
Gözler yeni düzenlemede
AYM'nin gerekçeli kararı henüz açıklanmadı. Ancak mahkemenin yasama organına tanıdığı dokuz aylık süre içinde yeni bir nafaka düzenlemesinin Meclis gündemine gelmesi bekleniyor.
Kadın örgütleri ise tartışmanın yalnızca nafakanın süresiyle ilgili olmadığını vurguluyor. Onlara göre mesele, boşanma sonrasında kadınların ekonomik olarak nasıl korunacağı, sosyal devlet ilkesinin nasıl yorumlanacağı ve kadınların eşit yurttaşlık haklarının nasıl güvence altına alınacağı sorularıyla doğrudan bağlantılı.
