ABD basınında yer alan haberlere göre, ABD Başkanı Donald Trump’ın, İran’ın iki aydır süren çatışmaları sona erdirmeyi hedefleyen son teklifini reddettiği öne sürüldü. İddiaya göre Washington yönetimi, Tahran’ın nükleer programı erteleyen aşamalı çözüm planını “barış umutlarını zayıflattığı” ve mevcut görüş ayrılıklarını derinleştirdiği gerekçesiyle uygun bulmadı.
Haberlere göre İran’ın önerisi, savaşın sona ermesi ve Basra Körfezi’ndeki deniz taşımacılığıyla ilgili krizlerin çözülmesine kadar nükleer program konusunun ertelenmesini içeriyor. ABD tarafının ise nükleer müzakerelerin baştan ele alınması gerektiği yönündeki tutumunu sürdürdüğü ifade ediliyor.
Batı medyasına konuşan ABD’li bir yetkili, Trump’ın danışmanlarıyla yaptığı değerlendirme sonrasında İran’ın teklifine olumsuz yaklaştığını aktardı. Beyaz Saray Sözcüsü Olivia Wales ise ABD’nin basın üzerinden müzakere yürütmeyeceğini ve yönetimin kırmızı çizgiler konusunda net olduğunu belirtti.
ABD ile İran arasındaki dolaylı görüşmelerde ilerleme sağlanamadığı, ABD Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve Jared Kushner’in İslamabad’a planlanan ziyaretlerinin iptal edilmesinin de sürecin duraksadığını gösterdiği kaydedildi.
İran’ın aşamalı planı ve talepleri
İranlı yetkililere dayandırılan bilgilere göre Tahran’ın önerisi aşamalı bir süreci öngörüyor. İlk aşamada çatışmaların sona ermesi ve ABD’nin saldırmayacağına dair garanti verilmesi isteniyor. İkinci aşamada deniz ablukasının kaldırılması ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması hedefleniyor.
Planın devamında nükleer program ve diğer başlıkların ele alınması öngörülürken, İran’ın uranyum zenginleştirme hakkının tanınmasını talep ettiği belirtiliyor. Ayrıca Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlere ilişkin ayrı bir düzenleme yapılması ve gemilerden “hizmet bedeli” alınmasının gündeme getirildiği ifade ediliyor. Uluslararası Denizcilik Örgütü ise bu tür bir ücretlendirmeye uluslararası hukukta dayanak bulunmadığını açıkladı.
Deniz taşımacılığı ve ekonomik etkiler
Uydu verileri ve gemi takip analizlerine göre, çatışmalar ve kısıtlamalar İran’ın petrol taşımacılığında ciddi düşüşe yol açtı. Bu durumun petrol fiyatlarında artışa neden olduğu belirtilirken, Uluslararası Para Fonu (IMF) İran ekonomisinin yıl içinde yüzde 6,1 daralacağını ve enflasyonun yaklaşık yüzde 70 seviyesine ulaşacağını öngördü.
Arakçi ve Putin görüşmesi
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin hafta içinde İslamabad ve Umman’da temaslarda bulunduğu, ardından Moskova’da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile bir görüşme gerçekleştirdiği aktarıldı. Putin’in görüşmede bölgedeki tüm tarafların çıkarlarının gözetilmesi gerektiğini ifade ettiği, Arakçi’nin ise İran’ın mevcut pozisyonuna ilişkin değerlendirmelerde bulunduğu bildirildi.
