Eşitlik İçin Kadın Platformu (EŞİK), 13. Yargı Paketi kapsamında gündeme getirilen aile hukuku düzenlemelerine ilişkin basın toplantısı düzenledi.
Birgün'ün haberine göre, toplantıda hızlı boşanma, yoksulluk nafakası ve aile arabuluculuğuna yönelik olası değişikliklerin kadınların kazanılmış hakları üzerindeki etkileri ele alındı. Adalet Bakanlığı, TÜİK ve Yargıtay verileri üzerinden hazırlanan iki bilgi notunu da kamuoyuyla paylaşan platform, Medeni Kanun'un bütünlüğünün korunması gerektiğini savundu.
Toplantının açılışında konuşan hukukçu ve EŞİK gönüllüsü Nezahat Doğan Demiray, 4. Yargı Paketi'nden bu yana kadınların kazanılmış haklarına yönelik müdahalelere karşı mücadele ettiklerini belirtti. Demiray, 13. Yargı Paketi'nin yalnızca nafaka hakkı açısından değil, Medeni Kanun'un bütünlüğü bakımından da önem taşıdığını ifade etti.
İktidarın amacının belirli yasal hükümleri değiştirmekten öte Medeni Kanun'u aşındırmak olduğunu savunan Demiray, hızlı boşanma, nafaka ve aile arabuluculuğuna ilişkin hazırlıkların kadınların görüşleri alınmadan yürütüldüğüne dikkat çekti. EŞİK'in bu kapsamda siyasi partilerle görüşmelere başladığını, DEM Parti ve Yeni Parti ile temas kurduğunu da aktardı.
Boşanma davaları ortalama 160 günde sonuçlanıyor
Toplantıda sunum yapan EŞİK gönüllüsü Selen Lermioğlu Yılmaz, hızlı boşanma düzenlemesine gerekçe olarak gösterilen dava süreleriyle resmi veriler arasındaki farklılığa dikkat çekti.
Adalet Bakanı Akın Gürlek'in boşanma davalarının ortalama 1.300 gün sürdüğüne ilişkin açıklamasına karşılık, Bakanlığın 2025 yılı istatistiklerine göre ilk derece mahkemelerinde boşanma davalarının ortalama görülme süresi 160 gün olarak kaydedildi.
Verilere göre boşanma davalarının yüzde 66,8'i dört ay içinde sonuçlanırken, davaların yüzde 54,4'ünü anlaşmalı boşanmalar oluşturdu. Üç yıldan uzun süren boşanma davalarının oranı ise yüzde 6,5'te kaldı.
Yılmaz, diğer dava türlerinin çok daha uzun sürdüğüne işaret ederek 2025 yılında tapu iptali davalarının ortalama 620, tazminat davalarının 509, iş mahkemelerindeki davaların ise 505 gün sürdüğünü belirtti. EŞİK, bu verilerin boşanma davalarının yargı sistemindeki en uzun süreli davalar arasında bulunmadığını gösterdiğini savundu.
Hızlı boşanma kadınları haklarını alamadan boşanmaya sürükleyebilir
EŞİK gönüllüsü avukat Sema Yurtbilir, boşanma kararının nafaka, tazminat ve mal paylaşımı gibi ekonomik sonuçlarından ayrılmasının kadınlar açısından ciddi hak kayıplarına yol açabileceğini söyledi.
Yurtbilir, boşanmanın ekonomik sonuçları karara bağlanmadan kesinleşmesi halinde kadınların nafaka ve tazminat taleplerini, evlilik süresince edinilen malların paylaşımını ayrı davalarla takip etmek zorunda kalabileceğini belirtti. Bu durumun yeni avukatlık ücretleri, harçlar ve yargılama masrafları doğuracağını ifade eden Yurtbilir, özellikle ekonomik bağımsızlığı bulunmayan kadınların hak arama süreçlerinin zorlaşabileceği uyarısında bulundu.
EŞİK'in paylaştığı Adalet Bakanlığı verileri de boşanma ve ekonomik haklara ilişkin davalar arasındaki farkı ortaya koydu. Boşanma davalarında tam kabul oranı yüzde 64 olurken, nafaka davalarında bu oran yüzde 18,5'e, mal rejimi davalarında ise yüzde 14'e geriledi. Mal rejimi davalarının yüzde 49,2'sinin retle sonuçlandığı belirtildi.
Platform, boşanma kararının ekonomik sonuçlardan ayrılmasının kadınların haklarına erişimini kolaylaştırmayacağını, aksine ekonomik güvenceden yoksun kalmalarına neden olabileceğini vurguladı.
Nafakaların yüzde 44'ünün ödenmediği belirtildi
Toplantıda kamuoyunda sıkça tartışılan yoksulluk nafakasına ilişkin veriler de paylaşıldı. Kadın Dayanışma Vakfı'nın 2024 tarihli araştırmasına göre ortalama yoksulluk nafakası 1.179 TL olarak belirlendi. Bu tutarın 2026 yılı net asgari ücretinin yüzde 4,2'sine karşılık geldiği, hükmedilen nafakaların yüzde 44'ünün ise ödenmediği aktarıldı.
Diyarbakır Barosu Kadın Hakları Merkezi'nin 2021 tarihli araştırmasında nafakaların yüzde 99'unun yoksulluk sınırının, yüzde 84'ünün ise açlık sınırının altında kaldığı tespit edildi.
EŞİK, nafaka tartışmalarının somut veriler üzerinden yürütülmesi gerektiğini belirterek Adalet Bakanlığı'nın nafaka miktarları ve tahsilatına ilişkin kapsamlı verilerinin bulunmadığını bildirdiğini hatırlattı.
Platform ayrıca 2013-2021 yılları arasında çocuklar için ödenen iştirak nafakasının kaldırılması amacıyla açılan davaların yüzde 62, azaltılması amacıyla açılan davaların ise yüzde 83 arttığını kaydetti.
Aile arabuluculuğuna tepki: Eşit koşullar bulunmuyor
EŞİK gönüllüsü Nezahat Doğan Demiray, aile hukukunda arabuluculuk uygulamasının yaygınlaştırılmasına da karşı çıktı. Demiray, kadınlarla erkekler arasındaki ekonomik ve toplumsal eşitsizliklerin arabuluculuk sürecinde tarafların eşit koşullarda müzakere etmesini engellediğini savundu.
Kadınların ekonomik bağımlılığı, karşılıksız bakım emeği ve erkek şiddeti gibi sorunlara dikkat çeken Demiray, nafaka, tazminat ve mal paylaşımı gibi hakların eşitsiz bir pazarlığın konusu haline gelebileceğini belirtti.
EŞİK'in aktardığı Kadın Dayanışma Vakfı araştırmasına göre incelenen boşanma dosyalarının yüzde 88,4'ünde şiddet iddiası bulunuyor. Platform, ekonomik ve psikolojik şiddetin de dikkate alınması gerektiğini belirterek şiddetin bulunduğu ilişkilerde arabuluculuğun kadınlar açısından yeni riskler doğurabileceğini ifade etti.
Açıklamada, “Ekonomik şiddet de şiddettir ve şiddetin olduğu yerde arabuluculuk olmaz” denilerek aile hukukunda yeni bir arabuluculuk sistemine ihtiyaç bulunmadığı savunuldu.
EŞİK'ten 'yasalara dokunma, uygula' çağrısı
EŞİK, kadınların temel sorununun yasal hakların eksikliğinden çok mevcut hakların uygulanmaması olduğunu belirtti. Ödenmeyen nafakalar, mal kaçırma, koruyucu tedbirlerin gecikmesi ve kadınların adalete erişimde yaşadığı güçlüklerin çözüm beklediğine dikkat çekildi.
Platform, Medeni Kanun'un kadınların kazanılmış haklarını güvence altına alan hükümlerinin korunmasını ve mevcut yasaların toplumsal cinsiyet eşitliği ile kadına yönelik şiddet konusunda eğitimli yargıçlar tarafından etkili biçimde uygulanmasını istedi.
Açıklamada, “Medeni Kanun'dan ve laik hukuk düzeninden vazgeçmeyeceğiz. Kadınların haklarını geriye götürecek düzenlemeler yargı reformu değildir! Hayatlarımızdan, haklarımızdan, hayallerimizden vazgeçmiyoruz!” ifadelerine yer verildi.
