Türkiye Gazetesi’nin haberine göre, EYT düzenlemesi, ödenemeyen primler, çalışan-emekli sayısı arasındaki orantısızlık, kayıt dışı istihdam gibi sebeplerle bozulan sosyal güvenlik sisteminin yeniden rayına oturtulması için yeni dönemde bir çalışma yapılması bekleniyor. Özellikle bir süredir en düşük emekli aylığı ile ilgili artışları içeren düzenlemelerin yapılması, bu sebeple daha fazla prim ödeyen ile düşük prim ödeyenlerin aldığı maaş arasındaki makasın kapanması, sosyal güvenlik sistemine yönelik eleştirilerin artmasına sebep oldu.
Yeni sistem şart
AK Parti’de bir süredir sosyal güvenlik sisteminin sil baştan ele alınarak bütün tartışmalı alanlarda yeni adımların atılmasına ilişkin başlıklar gündeme geliyor. AK Parti kurmayları, “Sosyal güvenlik sistemini belki de baştan aşağı gözden geçirmemiz gerekecek. Aynı primi ödemesine rağmen farklı maaş alanlar var. EYT ile birlikte aktüeryal dengenin iyice bozulduğu açık. Sosyal güvenlik sisteminin sağlıklı işlemesi için ortalama 4 çalışana 1 emekli düşmesi gerekiyor. Ama Türkiye’de şu anda, bir emekliye karşılık 1,6 çalışan var. Bu hâliyle sistemin döndürülmesi çok zor” değerlendirmesini yaptı.
Emeklilere ‘vatandaşlık maaşı’
Hükûmet tarafından sosyal yardımların etkinliğinin artırılması, daha kapsayıcı hâle getirilmesi ve desteklerin aile odaklı olacak şekilde uygulanmasına yönelik de hazırlık yapılıyor. Bu kapsamda ilk etapta, kamuoyunda ‘vatandaşlık maaşı’ olarak bilinen Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi hayata geçirilecek. Haziran ayında pilot olarak başlatılacak bu model, en düşük emekli aylığı alanları da kapsayacak.
Yeni sistem 2027’den itibaren tüm Türkiye’yi kapsayacak şekilde uygulanacak. Proje ile her hanenin belli bir gelire sahip olması hedefleniyor. Buna göre, hanelere yönelik belli bir gelir seviyesi belirlenecek ve bu rakamın altında geliri olanlara devlet tarafından gelir desteği verilecek. Gelir desteğinin yanısıra, farklı sosyal yardımlarla aileler desteklenecek. Bu sistemin hayata geçirilmesi ile birlikte her ocak ve temmuz ayında en düşük emekli aylıklarının artırılması için kanuni düzenleme yapılması uygulamasından vazgeçilecek.
Aylık bağlama sistemi
Hükûmetin ekonomi yönetimi bir yandan da sosyal güvenlik sistemine ilişkin aylık bağlama sistemi dâhil olmak üzere sosyal güvenlik sisteminin aktüeryal dengesini güçlendirmek çalışma yapacak. Bu doğrultuda, Cumhurbaşkanlığının 2026 Yıllık Programı’nda, prim tabanının genişletilmesi için düşük gelirli esnaf, sanatkâr, çiftçiler ve mevsimlik çalışanlar gibi gruplara özel sosyal sigorta programlarının oluşturulacağı belirtiliyor. Programa göre, aylık bağlama sistemi kişilerin daha çok istihdamda kalmasını teşvik edecek ve mali yük getirmeyecek şekilde yeniden düzenlenecek. Bu kapsamda, çalışanların daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik edecek bir aylık bağlama sistemi için dünya uygulamaları da dikkate alınarak maliyet çalışması yapılacak. Ekonomi Koordinasyon Kurulunun da (EKK) gündemine gelen yeni sosyal yardım sistemi ve sosyal güvenlik sistemiyle ilgili çalışmalar kapsamında, özellikle en düşük emekli aylığına yönelik kalıcı adımları atılması planlanıyor.
Meclis’e geliyor
En düşük emekli aylığını 20 bin liraya yükselten düzenleme teklifi 15 Ocak Perşembe günü TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda görüşülecek. En düşük emekli aylığının 20 bin liraya çıkarılması hâlinde 2026 için bütçeye 110,2 milyar lira maliyet oluşması öngörülüyor. 16 bin 881 lira olan en düşük emekli aylığını mevcutta 4 milyon 11 bin kişi alıyor. 20 bin liraya yükselecek en düşük emekli aylığını alacak kişi sayısı ise 4 milyon 917 bine yükselecek.
