Endonezya’nın Sulawesi Adası’nda keşfedilen bir el resmi, insanlık tarihine dair köklü kabulleri sarsıyor. Yeni analizlere göre resim en az 67 bin 800 yıl öncesine tarihleniyor. Bu bulgu doğrulanırsa, Sulawesi’deki el izi dünyanın bilinen en eski mağara resmi olacak.
Resimde parmakların bilerek bozulmuş, pençe benzeri bir forma sokulmuş olması, araştırmacılara göre yalnızca bir iz bırakma çabasını değil, bilinçli bir soyutlama ve sembolik düşünceyi işaret ediyor. Bu da insan hayal gücünün sanıldığından çok daha erken ve Avrupa dışı bir coğrafyada geliştiğini düşündürüyor.
Uzun yıllar boyunca insanın yaratıcı sıçramasının Avrupa’da, özellikle Buz Çağı’nda ortaya çıktığı varsayılmıştı. Ancak Sulawesi’de son on yılda yapılan keşifler, bu yaklaşımı ciddi biçimde sorgulatıyor. Daha önce aynı bölgede 40 bin, 44 bin, 51 bin ve hatta 70 bin yıla yaklaşan tarihlere sahip hayvan figürleri, av sahneleri ve insan betimlemeleri bulunmuştu.
Bu yeni el resmi ise, soyut düşüncenin “ani bir Avrupa mucizesi” değil, Homo sapiens’in Afrika’dan çıkışından önce ya da hemen sonrasında taşıdığı bir zihinsel kapasite olduğunu güçlendiriyor.
Avustralya’daki Griffith University’den Adam Brumm, BBC’ye yaptığı değerlendirmede, bu keşfin teorik sonuçlarının altını çiziyor:
“90’ların sonuna kadar bize öğretilen, yaratıcı düşüncenin Avrupa’da birdenbire ortaya çıktığıydı. Oysa bugün Endonezya’da, modern insan davranışına ait neredeyse tüm özellikleri görüyoruz. Bu noktada Avrupa merkezli anlatıyı sürdürmek giderek zorlaşıyor.”
Brumm ayrıca, yaklaşık 64 bin yıl öncesine tarihlenen ve Neandertallere atfedilen İspanya’daki tartışmalı mağara resimlerinde yaratıcılığa dair açık bir kanıt bulunmadığını da hatırlatıyor.
Sulawesi’nin önemi yalnızca sanat tarihiyle sınırlı değil. Ada, Asya anakarası ile Avustralya-Yeni Gine kara kütlesi Sahul arasında stratejik bir konumda bulunuyor. Yeni bulgular, modern insanların bu bölgeye daha erken bir tarihte ulaştığını ve Avustralya’ya göç eden toplulukların bir parçası olabileceğini gösteriyor.
Endonezya Ulusal Araştırma ve İnovasyon Ajansı’ndan araştırmacılar, Sulawesi bulgularının, kuzey Avustralya’da yaklaşık 65 bin yıl öncesine tarihlenen ancak tartışmalı kabul edilen kanıtları da güçlendirdiğini belirtiyor.
Araştırmalara katılan Maxime Aubert, her yeni keşfin insan hayal gücünün tarihini biraz daha geriye ittiğini söylüyor. Güney Afrika’daki Blombos Mağarası’nda bulunan ve 70-100 bin yıl öncesine tarihlenen süs eşyaları ve gravürler de bu görüşü destekliyor.
Aubert’e göre Sulawesi’deki el resmi, insanın dünyaya yalnızca tepki veren bir canlı değil, onu temsil eden, dönüştüren ve anlamlandıran bir varlık olduğunu gösteren çok erken bir işaret.
