Düzenlemeyle 12-18 yaş grubundaki çocuklar için ağır suçlarda uygulanacak hapis cezalarının sınırları yükseltilirken, 15 yaşını doldurmamış çocuklar bakımından bazı infaz indirimleri kaldırıldı. Mevzuatta yer alan “suça sürüklenen çocuk” ifadesi de “adli süreçteki çocuk” olarak değiştirildi.
“Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi” TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilerek yasalaştı. Düzenlemeyle çocuk adalet sisteminden infaz süreçlerine, ailelerin sorumluluklarından çocukların korunmasına kadar birçok alanda değişikliğe gidildi.
Silahın çocuğun eline geçmesine yeni ceza
Ateşli silahın dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı şekilde muhafaza edilmesi ve bu nedenle çocuk tarafından ele geçirilmesine neden olunması müstakil suç kapsamına alındı.
Fiilin daha ağır bir suçu oluşturmaması halinde, silahını tedbirsiz biçimde bulundurarak çocuğun silaha ulaşmasına neden olan kişilere 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası verilecek.
15-18 yaş grubunda ceza sınırları yükseltildi
Türk Ceza Kanunu’nda yapılan değişiklikle 12-18 yaş grubundaki çocuklar hakkında uygulanabilecek hapis cezalarının alt ve üst sınırları artırıldı.
Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren kasten öldürme ve ağır yaralama gibi suçlarda, 15-18 yaş grubundaki çocuklar için cezanın üst sınırı 19 yıldan 27 yıla çıkarıldı. Müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda ise bu sınır 15 yıldan 18 yıla yükseltildi.
Ağır yaralama vakalarında yaş indirimi uygulanmayacak
Yaralama suçlarında yaş indiriminin uygulanmamasına ilişkin düzenleme ise en ağır sonuç doğuran vakalarla sınırlandırıldı.
Buna göre çocuk hâkimi; yaralama sonucunda mağdurun bitkisel hayata girmesi, organ veya duyularından birinin tamamen kaybedilmesi, konuşma ya da çocuk yapma yeteneğinin ortadan kalkması, yüzde kalıcı iz veya sürekli şekil bozukluğu oluşması, hamile bir kadının çocuğunu düşürmesi ya da yaralamanın ölümle sonuçlanması halinde yaş indirimi uygulayamayacak.
Organ işlevinin zayıflaması veya kemik kırılması gibi daha hafif ağırlaşmış yaralama hallerinde ise yaş indiriminin kaldırılması mümkün olmayacak.
Çocuklarda tekerrür düzenlemesi tekliften çıkarıldı
Teklifin ilk halinde çocuklarda suçta tekerrür yaş sınırının 18’den 15’e indirilmesi öngörülüyordu. Ancak Genel Kurul’da kabul edilen önergeyle söz konusu madde teklif metninden çıkarıldı.
Ailelerin ihmaline daha ağır yaptırım
Çocuğun bakım, eğitim ve gözetim yükümlülüğünü yerine getirmeyen veli veya bakım sorumlularına yönelik cezalar da artırıldı.
Aile bireyinin ihmali sonucunda çocuğun kasten öldürme veya ağır yaralama suçu işlemesi halinde, yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişinin cezası şikâyet şartı aranmaksızın yarısından iki katına kadar artırılabilecek.
15 yaş altındaki çocuklar için sosyal inceleme raporu zorunlu
15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında Sosyal İnceleme Raporu (SİR) alınması zorunlu hale getirildi.
Bu rapor alınmadan hazırlanan iddianameler, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 174. maddesi kapsamında mahkemeler tarafından iade edilecek.
15 yaşından büyük çocuklar hakkında ise sosyal inceleme raporu alınmaması halinde bunun gerekçesi iddianamede veya mahkeme kararında açıkça belirtilecek.
Çocukların infazında yeni dönem
Çocuk hükümlülerin cezalarının doğrudan çocuk eğitimevlerinde infaz edilmesi uygulaması kaldırıldı. Yeni düzenlemeyle infaza çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında başlanması, iyi halli olanların ise daha sonra çocuk eğitimevlerine ayrılması esası getirildi.
Kapalı ceza infaz kurumlarında çocukların, işledikleri suçların türlerine göre ayrı koğuşlarda barındırılması zorunlu hale getirildi.
Terör ve örgüt suçları hariç olmak üzere, kasıtlı suçlardan toplam 3 yıl veya daha az, taksirli suçlardan ise 5 yıl veya daha az hapis cezası alan çocukların cezaları doğrudan çocuk eğitimevlerinde infaz edilecek.
Firar eden veya hakkında verilen disiplin cezası kesinleşen çocuklar ise yeniden kapalı ceza infaz kurumlarına gönderilebilecek.
İnfaz değerlendirme kuruluna avukat dahil edildi
Çocukların kapalı ceza infaz kurumlarından çocuk eğitimevlerine ayrılmasını değerlendiren idare ve gözlem kurullarının yapısı yeniden düzenlendi.
Kurullarda görev yapacak uzman ve öğretmenlerin nitelikleri belirlenirken, değerlendirmesi olumsuz sonuçlanan çocukların durumlarının yeniden değerlendirilmesi için öngörülen süre en fazla 6 ay olarak sınırlandırıldı.
Ayrıca Türkiye Barolar Birliği Çocuk Hakları Komisyonu tarafından görevlendirilecek bir avukatın da kurullarda yer alması kabul edildi.
15 yaşını doldurmamış çocuklar için koşullu salıverilme hesabında uygulanan “1 günün 2 gün sayılması” kuralı da bazı ağır suçlar bakımından kaldırıldı.
Buna göre kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile örgüt kurma suçlarında infaz hesabı 1 güne 1 gün üzerinden yapılacak.
Bıçak ve delici aletlerin satışına yeni kısıtlamalar
Av bıçağı, satır, döner bıçağı, ucu sivri tornavida, şiş ve demir çubuk gibi bazı delici veya kesici aletlerin pazar yerlerinde, açıkta ve gezici tezgâhlarda satılması yasaklandı.
Bu aletlerin 18 yaşından küçüklere satılması ve çocuklar tarafından taşınması da yasak kapsamına alındı. İnternet ve mesafeli satışlar da düzenlemenin kapsamına dahil edildi.
Kurallara aykırı hareket edenlere 5 bin lira, aletin vahim nitelikte olması halinde ise 10 bin lira idari para cezası uygulanacak. Ayrıca söz konusu eşyanın mülkiyeti kamuya geçirilecek.
Sanat veya meslek faaliyetlerinin yürütülmesi için gerekli olan aletler ise yasak kapsamında olmayacak.
Ceza sorumluluğu bulunmayan çocuklara yeni tedbirler
Ceza sorumluluğu bulunmayan adli süreçteki çocuklar için çeşitli yönlendirme ve özel güvenlik tedbirleri getirildi.
Bu kapsamda çocuklara yönelik sosyal ve toplumsal hizmetler, kitap ve kütüphane faaliyetleri, çevre temizliği ve ağaçlandırma çalışmaları ile bağımlılıkla mücadele programları uygulanabilecek.
Dijital risklerden korunma amacıyla da Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu ile Siber Güvenlik Başkanlığı’nın denetiminde, 3 aydan 2 yıla kadar cihaz ve dijital mecralara erişimin takip edilmesineyönelik tedbirler uygulanabilecek.
Risk altındaki çocuklar için acil korunma kararı
Madde bağımlılığı, akıl hastalığı veya bulaşıcı hastalık nedeniyle kendisi ya da çevresi açısından tehlike oluşturan ve sağlık kuruluşuna getirilen çocuklar için de yeni bir koruma mekanizması oluşturuldu.
Uzman hekim tarafından 24 saat içinde rapor hazırlanacak. Sağlık kurulu raporu doğrultusunda çocuk hâkimi 48 saat içinde acil korunma kararı verebilecek.
Bu süreçte gerekli tıbbi müdahaleler yapılacak, ihtiyaç duyulması halinde kolluk kuvvetlerinden destek alınabilecek.
Çocuk hakkında kamu davası açılması durumunda ise gerekli idari tedbirlerin alınabilmesi amacıyla durum Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Millî Eğitim Bakanlığı’nın ilgili il veya ilçe müdürlüklerine bildirilecek.
Koruyucu tedbirlere uymayanlara tazyik hapsi
Koruyucu ve destekleyici tedbirlerin uygulanması sırasında gerektiğinde kolluk kuvvetlerinden yardım istenebilecek.
Tedbirlerin koordinasyonu merkezde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, illerde valilik, ilçelerde ise kaymakamlık tarafından yürütülecek.
Mahkeme kararlarının gereğine aykırı hareket eden anne, baba, vasi veya bakım sorumlularına, çocuk hâkimi kararıyla 3 günden 10 güne kadar tazyik hapsi uygulanabilecek.
“Suça sürüklenen çocuk” ifadesi kaldırıldı
Düzenlemenin dikkat çeken değişikliklerinden biri de çocuklarla ilgili hukuki terminolojide yapılan değişiklik oldu.
Sosyal Hizmetler Kanunu, Ceza Muhakemesi Kanunu ve Çocuk Koruma Kanunu başta olmak üzere ilgili mevzuatta yer alan “suça sürüklenen çocuk” ifadesi kaldırıldı.
Bunun yerine “adli süreçteki çocuk” veya “hakkında adli süreç yürütülen çocuk” ifadeleri kullanılacak.
Yeni düzenlemeyle birlikte çocuk adalet sisteminde yalnızca ceza ve infaz uygulamalarına değil, çocukların korunmasına, sosyal destek mekanizmalarına ve adli süreçteki konumlarına ilişkin kapsamlı değişiklikler hayata geçirilmiş oldu.
