Bazı işverenlerin çalışanlarını bordroda asgari ücretli göstererek maaşın kalan bölümünü elden ödemesi hem çalışanların sosyal güvenlik haklarını hem de kamu gelirlerini olumsuz etkilemeye devam ediyor. "Kayıtlı kayıt dışılık" olarak nitelendirilen bu uygulama nedeniyle işçilerin emekli aylığı, kıdem tazminatı ve diğer sosyal haklarında önemli kayıplar yaşanabiliyor.
Bu usulsüzlüğün önüne geçmek amacıyla 2008 yılında yürürlüğe giren düzenlemeler, geçen yıl yapılan değişikliklerle daha da güçlendirildi. Yeni uygulamayla birlikte ücretlerin banka aracılığıyla ödenmesine ilişkin yükümlülükler genişletilirken, kurallara uymayan işverenlere uygulanacak yaptırımlar da artırıldı.
SGK Başuzmanı ve Türkiye Gazetesi yazarı İsa Karakaş, konuya ilişkin değerlendirmelerinde hem işverenlerin hem de çalışanların dikkat etmesi gereken noktaları anlattı.
Ücret ödemelerinde banka zorunluluğu
Karakaş, Borçlar Kanunu, Basın İş Kanunu, Deniz İş Kanunu ve İş Kanunu'nda yapılan düzenlemelerle ücret ve tazminat ödemelerinin banka aracılığıyla yapılmasının zorunlu hale getirildiğini belirtti.
Bu uygulamanın temel amacının şeffaflığı sağlamak olduğunu ifade eden Karakaş, banka üzerinden yapılan ödemelerin hem işveren açısından ödemenin ispatını kolaylaştırdığını hem de olası iş uyuşmazlıklarının önüne geçtiğini söyledi.
Kapsam 3 ve üzeri çalışanı olan iş yerlerine genişletildi
Banka aracılığıyla ödeme zorunluluğunun kapsamı yıllar içinde genişletildi.
2009 yılında 10 ve üzeri çalışanı bulunan iş yerlerini kapsayan uygulama, 2016'da 5 çalışana indirildi. Geçen yıl yapılan düzenlemeyle ise bünyesinde 3 veya daha fazla çalışan bulunan tüm iş yerleri banka üzerinden ödeme yapmakla yükümlü hale geldi.
Düzenleme; işçiler, gazeteciler ve gemi adamları dahil olmak üzere ilgili çalışan gruplarını kapsıyor.
PTT ile ödeme yapılabilecek istisnai durumlar
Karakaş, banka şubesinin bulunmadığı yerlerde ödemelerin PTT aracılığıyla yapılabildiğini hatırlattı.
Ancak bu ödemelerde ücret, prim, ikramiye veya telif gibi ödeme kalemlerinin hesap dökümünde açık ve ayrı ayrı belirtilmesi gerektiğini vurgulayan Karakaş, belirsiz açıklamalarla yapılan ödemelerin mevzuata aykırı sayılabileceğini ifade etti.
Kurallara uymayan işverene idari para cezası
Mevzuata aykırı şekilde banka dışında ödeme yapan işverenleri idari para cezaları bekliyor.
2026 yılı itibarıyla uygulanabilecek idari para cezaları şu şekilde sıralanıyor:
Normal işçi için aylık 2 bin 734 TL
Gemi adamı için aylık 36 bin 211 TL
Gazeteci için aylık 45 bin 278 TL
Bu cezalar, her çalışan ve her ay için ayrı ayrı uygulanabiliyor.
SGK'dan ilave yaptırımlar gelebilir
Karakaş, idari para cezalarının yanı sıra SGK'nın da devreye girebileceğini belirtti.
Maaş bordrosunda çalışanın ıslak imzasının bulunmaması ve ödemenin banka aracılığıyla yapılmaması halinde, fiilin niteliğine göre SGK tarafından 396 bin 360 TL'ye kadar idari para cezası uygulanabileceğini ifade etti.
Karakaş, kayıt dışı ücret uygulamalarının hem çalışanların geleceğini hem de sosyal güvenlik sistemini olumsuz etkilediğini belirterek, işverenlerin yasal yükümlülüklere uygun hareket etmesinin önemine dikkat çekti.
