Çin’in, Türkiye’nin uyguladığı ek vergiler nedeniyle İsviçre’nin Cenevre kentindeki DTÖ’ye yaptığı başvurunun ardından yürütülen panel yargılamasında Türkiye’nin uygulamalarının önemli bir bölümünün uluslararası ticaret kurallarına aykırı olduğu sonucuna varıldı. Yeni Parti Zonguldak Milletvekili Deniz Yavuzyılmaz, 122 sayfalık panel kararında Ticaret Bakanlığı tarafından uygulanan ve dava konusu edilen ek vergilerin büyük bölümünün DTÖ kurallarına aykırı bulunduğunu belirtti.
Türkiye'ye yıllık 100 milyon dolarlık fatura
Yavuzyılmaz, kararın Türkiye açısından ekonomik sonuçlarına dikkat çekerek, davanın ülkeye yıllık maliyetinin en az 100 milyon dolar olacağını söyledi. Yavuzyılmaz, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:
“AKP, Dünya Ticaret Örgütü’ndeki ‘Çin otomobilleri’ davasını kaybetti! AKP’nin Çin menşeili otomobil şirketi BYD’ye, yatırım teşviki adı altında, devasa tutarda bir vergi avantajı sağlamasına rağmen; Şirketin Türkiye’de bugüne kadar yatırım yapmaması skandalının ardından yeni bir rezaleti daha ortaya çıkardık! Bu kez de BYD dışındaki diğer Çinli otomobil şirketlerine uygulanan ek vergiler nedeniyle; Çin’in, İsviçre Cenevre’de, Dünya Ticaret Örgütü’ne yaptığı şikayet üzerine başlatılan panel yargılaması Ticaret Bakanlığı marifetiyle kaybedildi. 122 sayfalık Panel Kararı’na göre; Ticaret Bakanlığı’nın dava konusu edilen ek vergi uygulamalarının büyük bölümünün, uluslararası ticaret kurallarına aykırı olduğuna hükmedildi. Sonuç: yaptığımız hesaplamalara göre; davanın Türkiye’ye faturası yıllık en az 100 milyon dolar olacak! Güncel kurla yıllık 4 milyar 486 milyon lira! Çin Türkiye’ye, ya zararımı hemen ödersin ya da bu tutarda bir ticari misilleme yaparım diyecek. Ticaret Bakanı Ömer Bolat’a sesleniyorum! Dünya Ticaret Örgütü’ndeki kararın temyizi için son gün 26 Eylül 2026! Bir an önce temyiz başvurusunu yapın! Ondan önce de bir zahmet istifa edin! 2 yılda 5 kez araçların ek vergi oranlarını değiştirirseniz, bu işi çocuk oyuncağına çevirirseniz, olacağı budur!”
Çin'in haklı bulunduğu başlıklar
DTÖ panel kararına göre elektrikli araçlar ve belirli hibrit araçlarda vergi sınırının aşılması konusunda Çin haklı bulundu. Türkiye’nin DTÖ kapsamında belirlenen vergi sınırlarını aştığı tespit edildi. Elektrikli araçlar ve belirli hibrit araçlarda Çin’e karşı ayrımcı muamele yapıldığı yönündeki başvuruda da Çin haklı bulundu. Türkiye’nin bu araçlarda Çin’e, diğer ülkelere kıyasla daha olumsuz muamele uyguladığı belirlendi. Türkiye’nin insan, hayvan ve bitki yaşamı ile sağlığın korunması gerekçesine dayanan savunması da kabul edilmedi. Panel, Türkiye’nin ek vergilerin bu amaçlarla gerekli olduğunu kanıtlayamadığı sonucuna vardı. Doğal kaynakların korunmasına ilişkin savunma da reddedildi. Türkiye’nin ek vergilerin doğal kaynakların korunmasıyla bağlantılı olduğunu ortaya koyamadığı belirtildi. “İthalat İzin Belgesi Sistemi” (İİBS) konusunda da Çin haklı bulundu.
Ayrımcılık değerlendirmesi yapıldı
Çin’den gelen elektrikli ve menzili uzatılmış hibrit araçlara servis, yetkili temsilci, çağrı merkezi ve batarya gibi alanlarda getirilen ek şartlar da panel tarafından değerlendirildi. Söz konusu şartların Çin menşeli araçlara yönelik ayrımcı uygulama oluşturduğu sonucuna varıldı. Çin’in İİBS kapsamındaki diğer iddiaları ise panelin konusu yapılmadı. Türkiye’nin Serbest Ticaret Anlaşması (STA) yaptığı ülkelerden gelen araçları ek vergiden muaf tutması konusunda Çin büyük ölçüde haksız bulundu. Venezuela hariç olmak üzere STA yapılan ülkelerden gelen araçların ek vergiden muaf tutulması DTÖ kurallarına uygun bulundu. Venezuela bakımından ise Çin haklı çıktı. İçten yanmalı motorlu, yani benzinli araçlara uygulanan ek vergiler konusunda Çin, söz konusu vergilerin DTÖ kurallarına aykırı olduğunu kanıtlayamadı. Belirli 34 tarife pozisyonu dışında kalan bazı hibrit araçlara uygulanan ek vergiler konusunda da Çin’in itirazları kabul edilmedi. Panel, Türkiye’nin DTÖ kurallarını ihlal ettiği tespit edilen tedbirlerini uluslararası ticaret kurallarına uygun hale getirmesine hükmetti.
