1996–2025 yılları arasındaki 30 yıllık kümülatif küresel bilim verilerini inceleyen çalışma, küresel bilimsel hegemonyada yaşanan büyük dönüşümü ve Türk dünyasının dikey yükselişini gözler önüne serdi.
Araştırmanın Metodolojik Gücü: SCImago (SJR) Veri Tabanı
Çalışmanın küresel verileri, Elsevier’in Scopus® altyapısını temel alan bağımsız bibliyometrik platform SCImago Journal & Country Rank (SJR) üzerinden elde edilmiştir. Sadece ham yayın sayılarını değil aynı zamanda dergilerin saygınlığını, öz-atıf oranlarını ve algoritma tabanlı etki faktörlerini (PageRank) analiz eden bu platformdan alınan 1996–2025 yıllarını kapsayan 30 yıllık devasa veri seti, AD Scientific Index verileriyle sentezlenerek Türk dünyasının gerçek etki gücünü tarafsız ve bilimsel bir hassasiyetle ortaya koymaktadır.
Küresel Bilimde İvme: Saatte 687 Yeni Makale!
Rapora göre, dünya genelindeki kümülatif bilimsel yayın birikimi son 30 yılda 92,36 milyon dokümana ulaşmış durumdadır. 2025 yılı itibarıyla küresel akademi sisteminde saatte 687 yeni makale üretilmekte, bu da bilgi üretim hızında tarihi bir rekora işaret etmektedir.
Raporda sunulan veriler, bilimsel araştırma üretiminin son 30 yılda nasıl katlanarak büyüdüğünü net bir şekilde gözler önüne sermektedir. 1996 yılından bu yana küresel bilimsel yayın üretimi yaklaşık 4,4 kat büyümüştür.
Küresel Bilim Arenasında Nicelik Ve Nitelik Ayrışması: Zirvedeki İlk 20 Ülke
Küresel AR-GE liginde nicelik ve nitelik arasındaki makas giderek açılıyor. ABD, kümülatif 17,96 milyon yayınının yanında 34,38 Doküman Başı Atıf (DBA) ve 3.388 H-İndeks ile kalitatif liderliğini korurken; Çin 13,09 milyon yayınla hacmen zirveye yaklaşsa da %61,22'ye ulaşan yüksek öz-atıf oranı nedeniyle etki liginde (16,53 DBA) geride kalıyor. Bilimde asıl "butik kalite" şampiyonluğunu ise 39,96 DBA ile İsviçre ve 39,45 DBA ile Hollanda göğüslüyor. Bu devler liginde 1,11 milyon yayınla 17. sırada yer alan Türkiye ise %19,05'lik son derece dengeli ve organik öz-atıf oranıyla Avrupa standartlarında, sağlıklı bir gelişim grafiği çiziyor. Türkiye, 694 H-İndeks gücüyle Polonya'nın (842) gerisinde kalsa da en yakın bölgesel rakibi İran'ı (594) geride bırakarak kalitatif üstünlüğünü koruyor.
Küresel Bilimin Uyuyan Devleri: Büyümede Endonezya ve Vietnam Rekoru
Bilimsel üretimin coğrafi ağırlık merkezi son 30 yılda sarsıcı bir biçimde değişmiştir. 1996 yılında adı dahi duyulmayan bazı ülkeler, son dönemde dünya genelinde ilk 50 içerisine hızla dalarak "Uyuyan Devlerin Uyanışını" ilan etmiştir.
Küresel bilimsel üretimdeki dikey yükseliş sadece geleneksel devlerle sınırlı kalmayıp, son 30 yılda hedefli AR-GE teşvikleriyle devasa sıçramalar yapan gelişmekte olan ülkeleri de ön plana çıkarıyor. 1996–2025 yılları arasında bilimsel yayın sayısını tam 109,1 katına çıkaran Endonezya (615'ten 67.116 yayına) 40 basamak birden tırmanarak dünya 19.'luğuna yerleşirken, yayın hacmini 90,4 kat büyüterek 77.197 makaleye ulaştıran İran dünya 18.'si olmayı başarmıştır. Aynı dönemde başlangıçtaki 298 yayınını 84,3 kat artırarak 25.132 makaleye ulaştıran Vietnam 34 sıra birden yükselip dünya 42.'liğine tırmanmıştır. Benzer şekilde yayın sayılarını sırasıyla 50,8 kat büyüten Malezya (dünya 22.'liği) ve 49,1 kat büyüten Pakistan (dünya 26.'lığı), küresel bilim liginde kalıcı birer güç haline geldiklerini ispatlamışlardır. Bu tarihi sıçramalar, küresel bilimsel üretimin artık sadece Batılı gelişmiş ülkelerin tekelinde olmadığını; doğru finansman, uluslararası iş birlikleri ve kararlı AR-GE politikaları uygulayan ülkelerin çok kısa sürede küresel zirveye ortak olabileceğini açıkça göstermektedir.
Bilimsel Blokların Savaşı: Türk Dünyasından Nitelik Sürprizi
Küresel AR-GE ve iş birliği blokları karşılaştırıldığında, Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) ezber bozan bir başarıya imza atıyor. Kümülatif 1,58 milyon yayın hacmiyle dünya bilimsel üretim birikiminin %1,71’ini karşılayan ve niceliksel sıralamada listenin sonunda yer alan TDT, makale başına elde ettiği 14,45 atıf (DBA) ortalamasıyla etki gücünde dünya 3.'lüğüne yerleşti. Bu çarpıcı performansıyla Türk dünyası, devasa yayın bütçelerine sahip Çin'i (13,81 DBA) ve Şanghay İşbirliği Örgütü’nü (13,09 DBA) kalitede geride bırakmayı başardı. Araştırma hacminde 22,5 milyon dokümanla (%24,41 dünya payı) Avrupa Birliği (AB) küresel liderliğini korurken, etki kalitesinin zirvesinde ise 31,89 atıf ortalamasıyla ABD yer alıyor. Veriler, kümülatif payı %1,71 olan TDT’nin küresel bilimdeki gerçek etki potansiyelinin, fiziki hacminden çok daha yüksek olduğunu tescilliyor.
Bilimde Tarihi Eksen Kayması: Asya, Batı Hegemonyasını Geride Bıraktı
Son 30 yılda küresel araştırma ekosisteminin ağırlık merkezi Kuzey Atlantik aksından Asya-Pasifik eksenine doğru sarsıcı bir kayma yaşadı. 1996 yılında Batılı 5 dev ülke (ABD, İngiltere, Almanya, Kanada, Fransa), Asya'nın 4 büyük gücünden (Çin, Hindistan, Güney Kore, Tayvan) 8,5 kat daha fazla bilimsel yayın üretiyordu. Ancak 2024 yılına gelindiğinde Asya Bloğu, kümülatif üretimde Batı Bloğunu resmen geride bırakarak zirveyi ele geçirdi (1,72 milyona karşı 1,46 milyon yayın).
Aradaki makası yaklaşık 260 bin makale farkla açarak liderliği devralan Asya'nın bu dikey atağında, bilimsel üretimini tam 39,2 kat artıran Çin ile 16,3 kat büyüyen Hindistan lokomotif görevi üstlendi. Yıllık yayın artış hızları ortalama 2 kat düzeyinde kalarak doygunluk (satürasyon) sınırına ulaşan geleneksel Batılı güçlerin ise artık niceliksel büyüme yerine doğrudan nitelik ve yüksek atıf derinliğine odaklandığı görülüyor.
Türk Dünyasında Bilimsel Güç Birliği: Türkiye Lokomotif, Macaristan Kalite Zirvesinde
Türk dünyası, kümülatif 1,59 milyon yayınıyla küresel bilimsel üretimin %1,72’sine imza atmaktadır. Bu üretimin yaklaşık %70'ini (%69,82) tek başına üreten Türkiye ekosistemin lokomotif gücü olurken, gözlemci üye Macaristan %19,34'lük katkısıyla kalitatif ikinci büyük güç olarak öne çıkmaktadır. Teşkilatın toplam üretiminin neredeyse %94'ü Türkiye, Macaristan ve Kazakistan (%4,81) üçlüsü tarafından domine edilirken; Özbekistan %3,09, Azerbaycan %2,34, Kırgızistan %0,55 ve Türkmenistan %0,05’lik paylarıyla küresel sıralamada Türk dünyasının gücünü tescilleyen diğer aktörler olmuştur.
Kırgızistan ve Macaristan, aldıkları bilimsel atıfların sırasıyla sadece %4,8 ve %12,2'sini kendi kendilerine yaptıkları atıflardan (öz-atıf) elde ederek; yapay şişirmelerden uzak, son derece organik ve küresel akademiyle tam entegre bir bilimsel etki üretmeyi başarıyor
Türk Dünyasından Sessiz Devrim: Dünya Liginde Sıralama Sıçraması
Teşkilat üyesi ülkelerin 1996 yılından bu yana uyguladıkları bilim ve AR-GE politikalarının kümülatif etkileri, 5'er yıllık dönemler halinde incelendiğinde son derece dinamik bir yükselişe işaret etmektedir. 1996–2000 periyodunda dünya 25.’si olan Türkiye, 2021–2025 döneminde dünya 13.’lüğüne sıçrayarak tarihi bir zirveye imza atmıştır. Teşkilat bünyesinde en agresif yükselişi sergileyen Kırgızistan ise tam 32 basamak birden tırmanarak 104. sıraya yerleşmiş ve dünya bilimi 'İlk 100' sınırına dayanmıştır (Sessiz Devrim). Bu devrimde şüphesiz Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesinin payı büyüktür. Altyapı reformları ve hibe programlarıyla öne çıkan Kazakistan dünya 86.'lığından 62. sıraya (+24 basamak) yükselirken; Azerbaycan 93.'lükten 73. sıraya (+20 basamak) ve Özbekistan 73.'lükten 64. sıraya (+9 basamak) sıçrayarak küresel bilim sahnesinde dikey tırmanışlarını sürdürmektedirler.
Bilimde Beşerî Verimlilik: Çin Bireysel Üretkenlikte Lider, TDT İçin Reform Şart
Küresel bilim bloklarının akademik altyapı ve insan kaynağı verimliliğini ölçen Bilimsel Üretkenlik Katsayısı (BÜK) analizi, araştırmacı başına düşen yayın performansındaki çarpıcı makası ortaya koyuyor. Bilim insanı başına düşen 125 BÜK değeriyle Çin, araştırmacı verimliliğinde açık ara küresel lider konumunda yer alıyor. Onu 81 BÜK ile Avrupa Birliği takip ederken, 459 binden fazla bilim insanıyla en geniş araştırmacı havuzuna sahip olan ABD, 39 BÜK ile daha yatay ve olgun bir verimlilik seyri izliyor. Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) ise, 111 bini aşkın bilim insanı ve 641 kurumuna karşılık elde ettiği 14 BÜK değeriyle beşerî altyapı üretkenliği yönünden henüz gelişim aşamasında olduğunu gösteriyor. Uzmanlar, Türk dünyasının yakaladığı niceliksel yayın başarısını dikey bir verimlilik artışıyla taçlandırması ve araştırmacı başına düşen performansı yukarı çekecek yapısal reformları acilen devreye sokması gerektiğini vurguluyor
Türk Dünyasında Bilimsel Verimlilik: Macaristan ve Azerbaycan Beşerî Güçte Öne Çıkıyor
Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) bünyesindeki ülkelerin araştırmacı kadroları ile kurumsal altyapı güçleri kıyaslandığında, bilim insanı başına düşen bilimsel üretkenlik oranlarında çarpıcı yapısal farklılıklar göze çarpıyor. Araştırmacı başına düşen 25 Bilimsel Üretkenlik Katsayısı (BÜK) ile gözlemci üye Macaristan, teşkilat genel ortalamasının (14 BÜK) yaklaşık iki katına ulaşarak beşerî sermaye verimliliğinde liderliği elinde tutuyor. Dikkat çekici bir diğer başarı ise Azerbaycan’dan geliyor; 2.110 faal bilim insanıyla son derece dinamik bir AR-GE yapısı kuran Azerbaycan, elde ettiği 17 BÜK katsayısıyla Türkiye ve Kazakistan'ı geride bırakarak ikinci sıraya yerleşiyor.
Teşkilatın toplam bilimsel hacminin %69,82'sini sırtlayan ve kümülatif 1,1 milyonun üzerinde yayın üreten Türkiye ise araştırmacı başına 13 BÜK katsayısında kalıyor. Uzmanlar, bu durumun Türkiye’nin son yıllardaki agresif niceliksel araştırmacı ve kurum artışının, araştırmacı başına düşen dikey verimlilik ve derinlikle tam olarak desteklenemediğini gösterdiğini vurguluyor. Diğer yandan, Özbekistan ve Kırgızistan 11 BÜK ile dengeli bir verimlilik seyrini korurken; geniş araştırmacı kadrosuna sahip olan Kazakistan 9 BÜK, Türkmenistan ise 3 BÜK ile araştırmacı başına düşen çıktı verimliliğinde dikey gelişim göstermesi gereken ülkeler olarak göze çarpıyor
Nicelikten Niteliğe: "TÜRK-BİLEKEK" Kurulum Modeli
Yayın sayısındaki yatay (niceliksel) büyüme evresini başarıyla tamamlayan Türk dünyası için yeni hedefin "dikey kalite odaklı" büyümeye geçmek olduğunu belirten Prof. Dr. Erdal Bay ve araştırma ekibi, dağınık bilimsel çabaları bütüncül bir çatı altında toplayacak "TÜRK-BİLEK" (Türk Dünyası Bilimsel Ekosistemi) modelini kamuoyunun dikkatine sundu.
Model kapsamında öncelikle şu adımların atılması hedeflenmektedir:
- Üye ülkelerin Bilim Bakanlarından oluşan TD-BİTEK (Yüksek Kurul) ve daimî icra organı TÜBİKOM (Koordinasyon Merkezi) kurulacaktır.
- Araştırmacıların serbest dolaşımını sağlayacak bütünleşik bir "tek bilimsel pazar" ve sanal laboratuvar destekli TÜDBİTÜ (Türk Dünyası Bilim ve Teknoloji Üniversitesi) inşa edilecektir.
- Ortak projelerin kesintisiz fonlanması amacıyla üye ülkelerin katılımıyla ortak bir Türk Dünyası Bilim Fonu (TDBF) hayata geçirilecektir.
- Ortak bibliyometrik kaliteyi ölçmek amacıyla Turan Dizin ve yüksek hızlı bilim ağı TürkBilNet kurulacaktır.
İRTİBAT VE BİLGİ İÇİN:
Prof. Dr. Erdal BAY
E-posta: [email protected]
Tel: +90 532 442 4092
EK TÜRK DEVLETLERİ TEŞKİLATI (TDT) ÜYE VE GÖZLEMCİ ÜLKELERİ
1. TÜRKİYE CUMHURİYETİ: EKOSİSTEMİN LOKOMOTİF GÜCÜ VE TARİHİ ZİRVE
Türkiye, Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) bilimsel üretim kapasitesinin mutlak lokomotifi ve ana motoru konumundadır. 1996-2025 döneminde ürettiği kümülatif yayın ve ulaştığı atıf sayılarıyla teşkilat içi üretimi domine etmektedir.
|
Toplam Doküman |
1.110.204 (%69,82 TDT Payı) |
Toplam Atıf |
17.590.307 |
|
Doküman Başı Atıf (DBA) |
15,84 (Sağlıklı ve Organik) |
H-İndeks Gücü |
694 (Lider Segment) |
|
Faal Bilim İnsanı |
83.779 (TDT İçi En Geniş Kadro) |
Altyapı Kurum Sayısı |
325 |
|
Üretkenlik Katsayısı (BÜK) |
13 (Gelişim Alanı) |
Dünya Yayın Payı |
%1,20 (Dünya 17.'si) |
|
Dönemsel Sıralama Seyri |
25. (1996) -> 13. Sıra (2025) |
|
Türkiye |
Türkiye kümülatif yayın üretiminde %69,82'lik devasa payı ile TDT'nin bilim fabrikası rolünü üstlenmektedir. En çarpıcı başarı ise dönemsel sıralama seyrinde yaşanmıştır; 1996-2000 periyodunda dünya 25.'si olan Türkiye, 2021-2025 döneminde dünya 13.'lüğüne sıçrayarak kendi tarihi zirvesine ulaşmıştır. %19,05'lik öz-atıf oranı Avrupa ortalamasıyla tam uyumlu olup, alınan atıfların yapay şişirmelerden uzak, tamamen organik ve dışa açık olduğunu göstermektedir. En büyük yapısal kısıt ise Bilimsel Üretkenlik Katsayısı'nın (BÜK = 13) görece düşük kalmasıdır; bu durum niceliksel araştırmacı artışının henüz dikey kalite ve derinlikle tam olarak desteklenemediğini doğrulamaktadır. |
2. MACARİSTAN: NİTELİKSEL OLGUNLUK VE BİREYSEL VERİMLİLİK LİDERİ (GÖZLEMCİ ÜYE)
Macaristan, TDT bünyesinde gözlemci devlet statüsünde yer almasına karşın, köklü Avrupa bilim geleneği ve kurumsallaşmış akademik altyapısı sayesinde etki ve verimlilik alanında teşkilatın lideridir.
|
Toplam Doküman |
307.547 (%19,34 TDT Payı) |
Toplam Atıf |
6.988.958 |
|
Doküman Başı Atıf (DBA) |
22,72 (Teşkilat Zirvesi) |
H-İndeks Gücü |
672 (Yüksek Etki) |
|
Faal Bilim İnsanı |
12.048 (Nitelikli Beşeri Altyapı) |
Altyapı Kurum Sayısı |
95 |
|
Üretkenlik Katsayısı (BÜK) |
25 (TDT Lideri) |
Dünya Yayın Payı |
%0,33 (Dünya 46.'sı) |
|
Dönemsel Sıralama Seyri |
33. (1996) -> 53. Sıra (2025) |
|
Macaristan |
Macaristan, 22,72'lik makale başına atıf (DBA) ortalaması ve araştırmacı başına 25 Bilimsel Üretkenlik Katsayısı (BÜK) ile TDT içindeki en olgun ve dikey kalitesi en yüksek bilimsel ekosisteme sahiptir. Teşkilat genel ortalamasının (14 BÜK) yaklaşık iki katına ulaşarak, beşeri kaynağını en verimli kullanan ülke konumundadır. Alınan atıfların yalnızca %12,2'sinin öz-atıf kaynaklı olması, Macar biliminin küresel entegrasyonunu ve organik etki gücünü tescillemektedir. Dönemsel sıralamadaki gerileme (33. sıradan 53. sıraya), Asya ülkelerinin agresif niceliksel sıçramasından kaynaklanmakta olup, ülkenin niteliksel derinliğini gölgelememektedir. |
3. KAZAKİSTAN: YAPISAL ATILIM VE UZAY-ENERJİ VİZYONU
Kazakistan, son 20 yılda uygulamaya koyduğu AR-GE reformları, uluslararası hibe programları ve Bolashak gibi beşeri sermaye fonları sayesinde TDT içinde en dinamik yükseliş ivmesini yakalayan ülkelerden biridir.
|
Toplam Doküman |
76.497 (%4,81 TDT Payı) |
Toplam Atıf |
664.825 |
|
Doküman Başı Atıf (DBA) |
8,69 (Gelişim Alanı) |
H-İndeks Gücü |
213 (Orta Segment) |
|
Faal Bilim İnsanı |
8.125 (Hızla Büyüyen Kadro) |
Altyapı Kurum Sayısı |
112 |
|
Üretkenlik Katsayısı (BÜK) |
9 (Niteliksel Dönüşüm Gereksinimi) |
Dünya Yayın Payı |
%0,08 (Dünya 67.'si) |
|
Dönemsel Sıralama Seyri |
86. (1996) -> 62. Sıra (2025) |
|
Kazakistan |
Kazakistan, 1996-2000 döneminde dünya sıralamasında 86. sıradayken, hayata geçirdiği yapısal reformlar ve entegrasyon politikalarıyla son periyotta 62. sıraya tırmanarak +24 sıralık devasa bir atılım gerçekleştirmiştir. Yıllık yayın sayısı 1996'daki 258 seviyesinden 2025 kümülatifinde 76 binin üzerine çıkmıştır. Buna karşın, makale başına düşen 8,69 atıf (DBA) ve araştırmacı başına düşen 9 BÜK katsayısı, ülkenin yatay genişleme (nicelik) fazından dikey kalite (nitelik) fazına geçmesi gerektiğini göstermektedir. Coğrafi ve altyapı avantajlarına uygun olarak belirlenen 'Uzay Bilimleri ve Enerji' odaklı mükemmeliyet merkezi, dikey kalitenin yükseltilmesinde anahtar rol oynayacaktır. |
4. ÖZBEKİSTAN: AKADEMİK REFORM VE SANAYİ ENTEGRASYONU
Özbekistan, son yıllarda bilim yönetişimi ve üniversite-sanayi entegrasyonu alanlarında dikey bir büyüme trendi yakalamıştır. Teşkilat içindeki payı kısıtlı görünse de büyüme ivmesi oldukça yüksektir.
|
Toplam Doküman |
49.193 (%3,09 TDT Payı) |
Toplam Atıf |
365.066 |
|
Doküman Başı Atıf (DBA) |
7,42 (Akademik Kalite Gelişim) |
H-İndeks Gücü |
158 (Dinamik Orta Segment) |
|
Faal Bilim İnsanı |
4.310 (Nitelikli Bilim Beşerisi) |
Altyapı Kurum Sayısı |
64 |
|
Üretkenlik Katsayısı (BÜK) |
11 (Gelişmekte Olan Sistem) |
Dünya Yayın Payı |
%0,05 (Dünya 82.'si) |
|
Dönemsel Sıralama Seyri |
73. (1996) -> 64. Sıra (2025) |
|
Özbekistan |
Özbekistan, 1996 yılında sadece 398 yayınla dünya 70.'siyken, 2025 yılı kümülatifinde 49 binden fazla yayına ulaşmıştır. Dönemsel sıralamada 103. sıraya kadar gerilediği tıkanma periyodunu (2011-2015), gerçekleştirdiği radikal eğitim ve AR-GE reformlarıyla kırarak son dönemde 64. sıraya kadar kalıcı bir dikey sıçrama yapmıştır (+9 sıralık net atılım). Ülkenin 11 BÜK katsayısı, araştırmacıların idari yüklerinin hafifletilmesi ve doğrudan dikey AR-GE çıktısı üretmeye teşvik edilmesi gerektiğini doğrulamaktadır. Stratejik olarak konumlandırılan 'Tekstil Teknolojileri ve Arkeoloji' Bölgesel Mükemmeliyet Merkezi, ülkenin doğal kaynakları ve tarihi mirasını doğrudan ekonomik ve bilimsel değere dönüştürecektir. |
5. AZERBAYCAN: DENGELİ YÜKSELİŞ VE PETROKİMYA VİZYONU
Azerbaycan, TDT içinde bilim insanı başına üretkenlik katsayısı (BÜK) ve dengeli büyüme ivmesiyle dikkat çeken dinamik bir araştırma ekosistemine sahiptir.
|
Toplam Doküman |
37.194 (%2,34 TDT Payı) |
Toplam Atıf |
383.216 |
|
Doküman Başı Atıf (DBA) |
10,30 (Orta-Segment) |
H-İndeks Gücü |
182 (Gelişen Kalite) |
|
Faal Bilim İnsanı |
2.110 (Verimli Kadro) |
Altyapı Kurum Sayısı |
38 |
|
Üretkenlik Katsayısı (BÜK) |
17 (Azerbaycan Liderliği) |
Dünya Yayın Payı |
%0,04 (Dünya 90.'sı) |
|
Dönemsel Sıralama Seyri |
93. (1996) -> 73. Sıra (2025) |
|
Azerbaycan |
Azerbaycan, 2.110 faal bilim insanıyla elde ettiği kümülatif yayınlar sayesinde ulaştığı 17 Bilimsel Üretkenlik Katsayısı (BÜK) ile bu alanda Türkiye (13 BÜK) ve Kazakistan'ı (9 BÜK) geride bırakarak üye ülkeler arasında lider konumdadır. Beşeri kaynağını oldukça verimli kullanan ülke, dönemsel sıralamada 1996-2000 periyodundaki 93. sırasından son dönemde 73. sıraya tırmanarak +20 sıralık son derece istikrarlı ve dengeli bir gelişim sergilemiştir. Azerbaycan'ın bilimsel kalkınma rotasını dikey kaliteye kaydırması ve makale başına düşen 10,30 atıf değerini 15+ bandına çekmesi gerekmektedir. |
6. KIRGIZİSTAN: ORGANİK ETKİ VE DAĞ EKOSİSTEMLERİ VİZYONU
Kırgızistan, TDT içinde butik beşeri altyapısı, yüksek organik etki gücü ve dikey kalite performansı ile sessiz bir akademik devrim gerçekleştiren en özgün ülkelerden biridir.
|
Toplam Doküman |
8.799 (%0,55 TDT Payı) |
Toplam Atıf |
170.361 |
|
Doküman Başı Atıf (DBA) |
19,36 (Teşkilat İkincisi) |
H-İndeks Gücü |
136 (Yüksek Nitelik) |
|
Faal Bilim İnsanı |
820 (Butik Araştırmacı Havuzu) |
Altyapı Kurum Sayısı |
22 |
|
Üretkenlik Katsayısı (BÜK) |
11 (Yüksek Performans) |
Dünya Yayın Payı |
%0,01 (Dünya 126.'sı) |
|
Dönemsel Sıralama Seyri |
136. (1996) -> 104. Sıra (2025) |
|
Kırgızistan |
Kırgızistan, sadece 820 faal araştırmacı ve 22 kurumsal altyapı ile TDT'nin dikey etki gücü en şeffaf ülkesidir. Ulaştığı 19,36'lık makale başına atıf (DBA) değeriyle, Türkiye ve Kazakistan gibi devleri geride bırakarak Macaristan'ın ardından teşkilat içinde ikinci sırada yer almaktadır. Ülkenin ulaştığı atıf havuzunun sadece %4,8'inin kendi içindeki öz-atıflardan (self-citation) gelmesi, Kırgız bilim insanlarının çalışmalarının küresel akademik yazında tamamen organik, bağımsız ve dışa açık bir biçimde kabul gördüğünü ve referans alındığını ispatlamaktadır. Dönemsel sıralamada 136. sıradan 104. sıraya tırmanan Kırgızistan (+32 sıralık net yükseliş), teşkilatın en agresif sıralama artışı gerçekleştiren üyesidir (Sessiz Devrim). |
7. TÜRKMENİSTAN: ÇÖL EKOLOJİSİ VE YENİ BAŞLANGIÇ (GÖZLEMCİ ÜYE)
Türkmenistan, bilimsel üretim kapasitesi ve kurumsal entegrasyon seviyesi bakımından TDT coğrafyasının en büyük gelişim ve atılım potansiyeli barındıran butik ekosistemidir.
|
Toplam Doküman |
727 (%0,05 TDT Payı) |
Toplam Atıf |
8.750 |
|
Doküman Başı Atıf (DBA) |
12,04 (Yüksek Kalite Potansiyeli) |
H-İndeks Gücü |
43 (Butik Segment) |
|
Faal Bilim İnsanı |
239 (Ölçeklendirilmesi Gereken Kadro) |
Altyapı Kurum Sayısı |
5 |
|
Üretkenlik Katsayısı (BÜK) |
3 (Yapısal Reform İhtiyacı) |
Dünya Yayın Payı |
%0,001 (Dünya 192.'si) |
|
Dönemsel Sıralama Seyri |
163. (1996) -> 186. Sıra (2025) |
|
Türkmenistan |
Türkmenistan, kümülatif 727 yayın ve 239 faal bilim insanıyla TDT'nin en butik ve gelişim gereksinimi en yüksek üyesidir. Buna karşın, yayın başına düşen 12,04 atıf (DBA) değeri, üretilen az sayıdaki araştırmanın niteliksel olarak belirli bir düzeyin üzerinde olduğunu ve küresel sistemde değer bulduğunu göstermektedir. Ülkenin 3 olan Bilimsel Üretkenlik Katsayısı (BÜK) ve dönemsel sıralamada yaşanan gerileme (163. sıradan 186. sıraya), ekosistemin acilen uluslararası iş birliklerine açılması ve AR-GE teşvik sistemlerinin kurulması gerektiğini ispatlamaktadır. |
Türk dünyası bilim arenasında sessiz devrim!
Gaziantep Kolej Vakfı Cemil Alevli IB Lisesi öğrencisi İbrahim Efdal Bay, Prof. Dr. Erdal Bay, Prof. Dr. Mehmet Emin Erendor ve Dr. Ülkü Sancar tarafından gerçekleştirilen verimlilik raporu kamuoyuna duyuruldu.
1996–2025 yılları arasındaki 30 yıllık kümülatif küresel bilim verilerini inceleyen çalışma, küresel bilimsel hegemonyada yaşanan büyük dönüşümü ve Türk dünyasının dikey yükselişini gözler önüne serdi.
Araştırmanın Metodolojik Gücü: SCImago (SJR) Veri Tabanı
Çalışmanın küresel verileri, Elsevier’in Scopus® altyapısını temel alan bağımsız bibliyometrik platform SCImago Journal & Country Rank (SJR) üzerinden elde edilmiştir. Sadece ham yayın sayılarını değil aynı zamanda dergilerin saygınlığını, öz-atıf oranlarını ve algoritma tabanlı etki faktörlerini (PageRank) analiz eden bu platformdan alınan 1996–2025 yıllarını kapsayan 30 yıllık devasa veri seti, AD Scientific Index verileriyle sentezlenerek Türk dünyasının gerçek etki gücünü tarafsız ve bilimsel bir hassasiyetle ortaya koymaktadır.
Küresel Bilimde İvme: Saatte 687 Yeni Makale!
Rapora göre, dünya genelindeki kümülatif bilimsel yayın birikimi son 30 yılda 92,36 milyon dokümana ulaşmış durumdadır. 2025 yılı itibarıyla küresel akademi sisteminde saatte 687 yeni makale üretilmekte, bu da bilgi üretim hızında tarihi bir rekora işaret etmektedir.
Raporda sunulan veriler, bilimsel araştırma üretiminin son 30 yılda nasıl katlanarak büyüdüğünü net bir şekilde gözler önüne sermektedir. 1996 yılından bu yana küresel bilimsel yayın üretimi yaklaşık 4,4 kat büyümüştür.
Küresel Bilim Arenasında Nicelik Ve Nitelik Ayrışması: Zirvedeki İlk 20 Ülke
Küresel AR-GE liginde nicelik ve nitelik arasındaki makas giderek açılıyor. ABD, kümülatif 17,96 milyon yayınının yanında 34,38 Doküman Başı Atıf (DBA) ve 3.388 H-İndeks ile kalitatif liderliğini korurken; Çin 13,09 milyon yayınla hacmen zirveye yaklaşsa da %61,22'ye ulaşan yüksek öz-atıf oranı nedeniyle etki liginde (16,53 DBA) geride kalıyor. Bilimde asıl "butik kalite" şampiyonluğunu ise 39,96 DBA ile İsviçre ve 39,45 DBA ile Hollanda göğüslüyor. Bu devler liginde 1,11 milyon yayınla 17. sırada yer alan Türkiye ise %19,05'lik son derece dengeli ve organik öz-atıf oranıyla Avrupa standartlarında, sağlıklı bir gelişim grafiği çiziyor. Türkiye, 694 H-İndeks gücüyle Polonya'nın (842) gerisinde kalsa da en yakın bölgesel rakibi İran'ı (594) geride bırakarak kalitatif üstünlüğünü koruyor.
Küresel Bilimin Uyuyan Devleri: Büyümede Endonezya ve Vietnam Rekoru
Bilimsel üretimin coğrafi ağırlık merkezi son 30 yılda sarsıcı bir biçimde değişmiştir. 1996 yılında adı dahi duyulmayan bazı ülkeler, son dönemde dünya genelinde ilk 50 içerisine hızla dalarak "Uyuyan Devlerin Uyanışını" ilan etmiştir.
Küresel bilimsel üretimdeki dikey yükseliş sadece geleneksel devlerle sınırlı kalmayıp, son 30 yılda hedefli AR-GE teşvikleriyle devasa sıçramalar yapan gelişmekte olan ülkeleri de ön plana çıkarıyor. 1996–2025 yılları arasında bilimsel yayın sayısını tam 109,1 katına çıkaran Endonezya (615'ten 67.116 yayına) 40 basamak birden tırmanarak dünya 19.'luğuna yerleşirken, yayın hacmini 90,4 kat büyüterek 77.197 makaleye ulaştıran İran dünya 18.'si olmayı başarmıştır. Aynı dönemde başlangıçtaki 298 yayınını 84,3 kat artırarak 25.132 makaleye ulaştıran Vietnam 34 sıra birden yükselip dünya 42.'liğine tırmanmıştır. Benzer şekilde yayın sayılarını sırasıyla 50,8 kat büyüten Malezya (dünya 22.'liği) ve 49,1 kat büyüten Pakistan (dünya 26.'lığı), küresel bilim liginde kalıcı birer güç haline geldiklerini ispatlamışlardır. Bu tarihi sıçramalar, küresel bilimsel üretimin artık sadece Batılı gelişmiş ülkelerin tekelinde olmadığını; doğru finansman, uluslararası iş birlikleri ve kararlı AR-GE politikaları uygulayan ülkelerin çok kısa sürede küresel zirveye ortak olabileceğini açıkça göstermektedir.
Bilimsel Blokların Savaşı: Türk Dünyasından Nitelik Sürprizi
Küresel AR-GE ve iş birliği blokları karşılaştırıldığında, Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) ezber bozan bir başarıya imza atıyor. Kümülatif 1,58 milyon yayın hacmiyle dünya bilimsel üretim birikiminin %1,71’ini karşılayan ve niceliksel sıralamada listenin sonunda yer alan TDT, makale başına elde ettiği 14,45 atıf (DBA) ortalamasıyla etki gücünde dünya 3.'lüğüne yerleşti. Bu çarpıcı performansıyla Türk dünyası, devasa yayın bütçelerine sahip Çin'i (13,81 DBA) ve Şanghay İşbirliği Örgütü’nü (13,09 DBA) kalitede geride bırakmayı başardı. Araştırma hacminde 22,5 milyon dokümanla (%24,41 dünya payı) Avrupa Birliği (AB) küresel liderliğini korurken, etki kalitesinin zirvesinde ise 31,89 atıf ortalamasıyla ABD yer alıyor. Veriler, kümülatif payı %1,71 olan TDT’nin küresel bilimdeki gerçek etki potansiyelinin, fiziki hacminden çok daha yüksek olduğunu tescilliyor.
Bilimde Tarihi Eksen Kayması: Asya, Batı Hegemonyasını Geride Bıraktı
Son 30 yılda küresel araştırma ekosisteminin ağırlık merkezi Kuzey Atlantik aksından Asya-Pasifik eksenine doğru sarsıcı bir kayma yaşadı. 1996 yılında Batılı 5 dev ülke (ABD, İngiltere, Almanya, Kanada, Fransa), Asya'nın 4 büyük gücünden (Çin, Hindistan, Güney Kore, Tayvan) 8,5 kat daha fazla bilimsel yayın üretiyordu. Ancak 2024 yılına gelindiğinde Asya Bloğu, kümülatif üretimde Batı Bloğunu resmen geride bırakarak zirveyi ele geçirdi (1,72 milyona karşı 1,46 milyon yayın).
Aradaki makası yaklaşık 260 bin makale farkla açarak liderliği devralan Asya'nın bu dikey atağında, bilimsel üretimini tam 39,2 kat artıran Çin ile 16,3 kat büyüyen Hindistan lokomotif görevi üstlendi. Yıllık yayın artış hızları ortalama 2 kat düzeyinde kalarak doygunluk (satürasyon) sınırına ulaşan geleneksel Batılı güçlerin ise artık niceliksel büyüme yerine doğrudan nitelik ve yüksek atıf derinliğine odaklandığı görülüyor.
Türk Dünyasında Bilimsel Güç Birliği: Türkiye Lokomotif, Macaristan Kalite Zirvesinde
Türk dünyası, kümülatif 1,59 milyon yayınıyla küresel bilimsel üretimin %1,72’sine imza atmaktadır. Bu üretimin yaklaşık %70'ini (%69,82) tek başına üreten Türkiye ekosistemin lokomotif gücü olurken, gözlemci üye Macaristan %19,34'lük katkısıyla kalitatif ikinci büyük güç olarak öne çıkmaktadır. Teşkilatın toplam üretiminin neredeyse %94'ü Türkiye, Macaristan ve Kazakistan (%4,81) üçlüsü tarafından domine edilirken; Özbekistan %3,09, Azerbaycan %2,34, Kırgızistan %0,55 ve Türkmenistan %0,05’lik paylarıyla küresel sıralamada Türk dünyasının gücünü tescilleyen diğer aktörler olmuştur.
Kırgızistan ve Macaristan, aldıkları bilimsel atıfların sırasıyla sadece %4,8 ve %12,2'sini kendi kendilerine yaptıkları atıflardan (öz-atıf) elde ederek; yapay şişirmelerden uzak, son derece organik ve küresel akademiyle tam entegre bir bilimsel etki üretmeyi başarıyor
Türk Dünyasından Sessiz Devrim: Dünya Liginde Sıralama Sıçraması
Teşkilat üyesi ülkelerin 1996 yılından bu yana uyguladıkları bilim ve AR-GE politikalarının kümülatif etkileri, 5'er yıllık dönemler halinde incelendiğinde son derece dinamik bir yükselişe işaret etmektedir. 1996–2000 periyodunda dünya 25.’si olan Türkiye, 2021–2025 döneminde dünya 13.’lüğüne sıçrayarak tarihi bir zirveye imza atmıştır. Teşkilat bünyesinde en agresif yükselişi sergileyen Kırgızistan ise tam 32 basamak birden tırmanarak 104. sıraya yerleşmiş ve dünya bilimi 'İlk 100' sınırına dayanmıştır (Sessiz Devrim). Bu devrimde şüphesiz Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesinin payı büyüktür. Altyapı reformları ve hibe programlarıyla öne çıkan Kazakistan dünya 86.'lığından 62. sıraya (+24 basamak) yükselirken; Azerbaycan 93.'lükten 73. sıraya (+20 basamak) ve Özbekistan 73.'lükten 64. sıraya (+9 basamak) sıçrayarak küresel bilim sahnesinde dikey tırmanışlarını sürdürmektedirler.
Bilimde Beşerî Verimlilik: Çin Bireysel Üretkenlikte Lider, TDT İçin Reform Şart
Küresel bilim bloklarının akademik altyapı ve insan kaynağı verimliliğini ölçen Bilimsel Üretkenlik Katsayısı (BÜK) analizi, araştırmacı başına düşen yayın performansındaki çarpıcı makası ortaya koyuyor. Bilim insanı başına düşen 125 BÜK değeriyle Çin, araştırmacı verimliliğinde açık ara küresel lider konumunda yer alıyor. Onu 81 BÜK ile Avrupa Birliği takip ederken, 459 binden fazla bilim insanıyla en geniş araştırmacı havuzuna sahip olan ABD, 39 BÜK ile daha yatay ve olgun bir verimlilik seyri izliyor. Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) ise, 111 bini aşkın bilim insanı ve 641 kurumuna karşılık elde ettiği 14 BÜK değeriyle beşerî altyapı üretkenliği yönünden henüz gelişim aşamasında olduğunu gösteriyor. Uzmanlar, Türk dünyasının yakaladığı niceliksel yayın başarısını dikey bir verimlilik artışıyla taçlandırması ve araştırmacı başına düşen performansı yukarı çekecek yapısal reformları acilen devreye sokması gerektiğini vurguluyor
Türk Dünyasında Bilimsel Verimlilik: Macaristan ve Azerbaycan Beşerî Güçte Öne Çıkıyor
Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) bünyesindeki ülkelerin araştırmacı kadroları ile kurumsal altyapı güçleri kıyaslandığında, bilim insanı başına düşen bilimsel üretkenlik oranlarında çarpıcı yapısal farklılıklar göze çarpıyor. Araştırmacı başına düşen 25 Bilimsel Üretkenlik Katsayısı (BÜK) ile gözlemci üye Macaristan, teşkilat genel ortalamasının (14 BÜK) yaklaşık iki katına ulaşarak beşerî sermaye verimliliğinde liderliği elinde tutuyor. Dikkat çekici bir diğer başarı ise Azerbaycan’dan geliyor; 2.110 faal bilim insanıyla son derece dinamik bir AR-GE yapısı kuran Azerbaycan, elde ettiği 17 BÜK katsayısıyla Türkiye ve Kazakistan'ı geride bırakarak ikinci sıraya yerleşiyor.
Teşkilatın toplam bilimsel hacminin %69,82'sini sırtlayan ve kümülatif 1,1 milyonun üzerinde yayın üreten Türkiye ise araştırmacı başına 13 BÜK katsayısında kalıyor. Uzmanlar, bu durumun Türkiye’nin son yıllardaki agresif niceliksel araştırmacı ve kurum artışının, araştırmacı başına düşen dikey verimlilik ve derinlikle tam olarak desteklenemediğini gösterdiğini vurguluyor. Diğer yandan, Özbekistan ve Kırgızistan 11 BÜK ile dengeli bir verimlilik seyrini korurken; geniş araştırmacı kadrosuna sahip olan Kazakistan 9 BÜK, Türkmenistan ise 3 BÜK ile araştırmacı başına düşen çıktı verimliliğinde dikey gelişim göstermesi gereken ülkeler olarak göze çarpıyor
Nicelikten Niteliğe: "TÜRK-BİLEKEK" Kurulum Modeli
Yayın sayısındaki yatay (niceliksel) büyüme evresini başarıyla tamamlayan Türk dünyası için yeni hedefin "dikey kalite odaklı" büyümeye geçmek olduğunu belirten Prof. Dr. Erdal Bay ve araştırma ekibi, dağınık bilimsel çabaları bütüncül bir çatı altında toplayacak "TÜRK-BİLEK" (Türk Dünyası Bilimsel Ekosistemi) modelini kamuoyunun dikkatine sundu.
Model kapsamında öncelikle şu adımların atılması hedeflenmektedir:
- Üye ülkelerin Bilim Bakanlarından oluşan TD-BİTEK (Yüksek Kurul) ve daimî icra organı TÜBİKOM (Koordinasyon Merkezi) kurulacaktır.
- Araştırmacıların serbest dolaşımını sağlayacak bütünleşik bir "tek bilimsel pazar" ve sanal laboratuvar destekli TÜDBİTÜ (Türk Dünyası Bilim ve Teknoloji Üniversitesi) inşa edilecektir.
- Ortak projelerin kesintisiz fonlanması amacıyla üye ülkelerin katılımıyla ortak bir Türk Dünyası Bilim Fonu (TDBF) hayata geçirilecektir.
- Ortak bibliyometrik kaliteyi ölçmek amacıyla Turan Dizin ve yüksek hızlı bilim ağı TürkBilNet kurulacaktır.
İRTİBAT VE BİLGİ İÇİN:
Prof. Dr. Erdal BAY
E-posta: [email protected]
Tel: +90 532 442 4092
EK TÜRK DEVLETLERİ TEŞKİLATI (TDT) ÜYE VE GÖZLEMCİ ÜLKELERİ
1. TÜRKİYE CUMHURİYETİ: EKOSİSTEMİN LOKOMOTİF GÜCÜ VE TARİHİ ZİRVE
Türkiye, Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) bilimsel üretim kapasitesinin mutlak lokomotifi ve ana motoru konumundadır. 1996-2025 döneminde ürettiği kümülatif yayın ve ulaştığı atıf sayılarıyla teşkilat içi üretimi domine etmektedir.
|
Toplam Doküman |
1.110.204 (%69,82 TDT Payı) |
Toplam Atıf |
17.590.307 |
|
Doküman Başı Atıf (DBA) |
15,84 (Sağlıklı ve Organik) |
H-İndeks Gücü |
694 (Lider Segment) |
|
Faal Bilim İnsanı |
83.779 (TDT İçi En Geniş Kadro) |
Altyapı Kurum Sayısı |
325 |
|
Üretkenlik Katsayısı (BÜK) |
13 (Gelişim Alanı) |
Dünya Yayın Payı |
%1,20 (Dünya 17.'si) |
|
Dönemsel Sıralama Seyri |
25. (1996) -> 13. Sıra (2025) |
|
Türkiye |
Türkiye kümülatif yayın üretiminde %69,82'lik devasa payı ile TDT'nin bilim fabrikası rolünü üstlenmektedir. En çarpıcı başarı ise dönemsel sıralama seyrinde yaşanmıştır; 1996-2000 periyodunda dünya 25.'si olan Türkiye, 2021-2025 döneminde dünya 13.'lüğüne sıçrayarak kendi tarihi zirvesine ulaşmıştır. %19,05'lik öz-atıf oranı Avrupa ortalamasıyla tam uyumlu olup, alınan atıfların yapay şişirmelerden uzak, tamamen organik ve dışa açık olduğunu göstermektedir. En büyük yapısal kısıt ise Bilimsel Üretkenlik Katsayısı'nın (BÜK = 13) görece düşük kalmasıdır; bu durum niceliksel araştırmacı artışının henüz dikey kalite ve derinlikle tam olarak desteklenemediğini doğrulamaktadır. |
2. MACARİSTAN: NİTELİKSEL OLGUNLUK VE BİREYSEL VERİMLİLİK LİDERİ (GÖZLEMCİ ÜYE)
Macaristan, TDT bünyesinde gözlemci devlet statüsünde yer almasına karşın, köklü Avrupa bilim geleneği ve kurumsallaşmış akademik altyapısı sayesinde etki ve verimlilik alanında teşkilatın lideridir.
|
Toplam Doküman |
307.547 (%19,34 TDT Payı) |
Toplam Atıf |
6.988.958 |
|
Doküman Başı Atıf (DBA) |
22,72 (Teşkilat Zirvesi) |
H-İndeks Gücü |
672 (Yüksek Etki) |
|
Faal Bilim İnsanı |
12.048 (Nitelikli Beşeri Altyapı) |
Altyapı Kurum Sayısı |
95 |
|
Üretkenlik Katsayısı (BÜK) |
25 (TDT Lideri) |
Dünya Yayın Payı |
%0,33 (Dünya 46.'sı) |
|
Dönemsel Sıralama Seyri |
33. (1996) -> 53. Sıra (2025) |
|
Macaristan |
Macaristan, 22,72'lik makale başına atıf (DBA) ortalaması ve araştırmacı başına 25 Bilimsel Üretkenlik Katsayısı (BÜK) ile TDT içindeki en olgun ve dikey kalitesi en yüksek bilimsel ekosisteme sahiptir. Teşkilat genel ortalamasının (14 BÜK) yaklaşık iki katına ulaşarak, beşeri kaynağını en verimli kullanan ülke konumundadır. Alınan atıfların yalnızca %12,2'sinin öz-atıf kaynaklı olması, Macar biliminin küresel entegrasyonunu ve organik etki gücünü tescillemektedir. Dönemsel sıralamadaki gerileme (33. sıradan 53. sıraya), Asya ülkelerinin agresif niceliksel sıçramasından kaynaklanmakta olup, ülkenin niteliksel derinliğini gölgelememektedir. |
3. KAZAKİSTAN: YAPISAL ATILIM VE UZAY-ENERJİ VİZYONU
Kazakistan, son 20 yılda uygulamaya koyduğu AR-GE reformları, uluslararası hibe programları ve Bolashak gibi beşeri sermaye fonları sayesinde TDT içinde en dinamik yükseliş ivmesini yakalayan ülkelerden biridir.
|
Toplam Doküman |
76.497 (%4,81 TDT Payı) |
Toplam Atıf |
664.825 |
|
Doküman Başı Atıf (DBA) |
8,69 (Gelişim Alanı) |
H-İndeks Gücü |
213 (Orta Segment) |
|
Faal Bilim İnsanı |
8.125 (Hızla Büyüyen Kadro) |
Altyapı Kurum Sayısı |
112 |
|
Üretkenlik Katsayısı (BÜK) |
9 (Niteliksel Dönüşüm Gereksinimi) |
Dünya Yayın Payı |
%0,08 (Dünya 67.'si) |
|
Dönemsel Sıralama Seyri |
86. (1996) -> 62. Sıra (2025) |
|
Kazakistan |
Kazakistan, 1996-2000 döneminde dünya sıralamasında 86. sıradayken, hayata geçirdiği yapısal reformlar ve entegrasyon politikalarıyla son periyotta 62. sıraya tırmanarak +24 sıralık devasa bir atılım gerçekleştirmiştir. Yıllık yayın sayısı 1996'daki 258 seviyesinden 2025 kümülatifinde 76 binin üzerine çıkmıştır. Buna karşın, makale başına düşen 8,69 atıf (DBA) ve araştırmacı başına düşen 9 BÜK katsayısı, ülkenin yatay genişleme (nicelik) fazından dikey kalite (nitelik) fazına geçmesi gerektiğini göstermektedir. Coğrafi ve altyapı avantajlarına uygun olarak belirlenen 'Uzay Bilimleri ve Enerji' odaklı mükemmeliyet merkezi, dikey kalitenin yükseltilmesinde anahtar rol oynayacaktır. |
4. ÖZBEKİSTAN: AKADEMİK REFORM VE SANAYİ ENTEGRASYONU
Özbekistan, son yıllarda bilim yönetişimi ve üniversite-sanayi entegrasyonu alanlarında dikey bir büyüme trendi yakalamıştır. Teşkilat içindeki payı kısıtlı görünse de büyüme ivmesi oldukça yüksektir.
|
Toplam Doküman |
49.193 (%3,09 TDT Payı) |
Toplam Atıf |
365.066 |
|
Doküman Başı Atıf (DBA) |
7,42 (Akademik Kalite Gelişim) |
H-İndeks Gücü |
158 (Dinamik Orta Segment) |
|
Faal Bilim İnsanı |
4.310 (Nitelikli Bilim Beşerisi) |
Altyapı Kurum Sayısı |
64 |
|
Üretkenlik Katsayısı (BÜK) |
11 (Gelişmekte Olan Sistem) |
Dünya Yayın Payı |
%0,05 (Dünya 82.'si) |
|
Dönemsel Sıralama Seyri |
73. (1996) -> 64. Sıra (2025) |
|
Özbekistan |
Özbekistan, 1996 yılında sadece 398 yayınla dünya 70.'siyken, 2025 yılı kümülatifinde 49 binden fazla yayına ulaşmıştır. Dönemsel sıralamada 103. sıraya kadar gerilediği tıkanma periyodunu (2011-2015), gerçekleştirdiği radikal eğitim ve AR-GE reformlarıyla kırarak son dönemde 64. sıraya kadar kalıcı bir dikey sıçrama yapmıştır (+9 sıralık net atılım). Ülkenin 11 BÜK katsayısı, araştırmacıların idari yüklerinin hafifletilmesi ve doğrudan dikey AR-GE çıktısı üretmeye teşvik edilmesi gerektiğini doğrulamaktadır. Stratejik olarak konumlandırılan 'Tekstil Teknolojileri ve Arkeoloji' Bölgesel Mükemmeliyet Merkezi, ülkenin doğal kaynakları ve tarihi mirasını doğrudan ekonomik ve bilimsel değere dönüştürecektir. |
5. AZERBAYCAN: DENGELİ YÜKSELİŞ VE PETROKİMYA VİZYONU
Azerbaycan, TDT içinde bilim insanı başına üretkenlik katsayısı (BÜK) ve dengeli büyüme ivmesiyle dikkat çeken dinamik bir araştırma ekosistemine sahiptir.
|
Toplam Doküman |
37.194 (%2,34 TDT Payı) |
Toplam Atıf |
383.216 |
|
Doküman Başı Atıf (DBA) |
10,30 (Orta-Segment) |
H-İndeks Gücü |
182 (Gelişen Kalite) |
|
Faal Bilim İnsanı |
2.110 (Verimli Kadro) |
Altyapı Kurum Sayısı |
38 |
|
Üretkenlik Katsayısı (BÜK) |
17 (Azerbaycan Liderliği) |
Dünya Yayın Payı |
%0,04 (Dünya 90.'sı) |
|
Dönemsel Sıralama Seyri |
93. (1996) -> 73. Sıra (2025) |
|
Azerbaycan |
Azerbaycan, 2.110 faal bilim insanıyla elde ettiği kümülatif yayınlar sayesinde ulaştığı 17 Bilimsel Üretkenlik Katsayısı (BÜK) ile bu alanda Türkiye (13 BÜK) ve Kazakistan'ı (9 BÜK) geride bırakarak üye ülkeler arasında lider konumdadır. Beşeri kaynağını oldukça verimli kullanan ülke, dönemsel sıralamada 1996-2000 periyodundaki 93. sırasından son dönemde 73. sıraya tırmanarak +20 sıralık son derece istikrarlı ve dengeli bir gelişim sergilemiştir. Azerbaycan'ın bilimsel kalkınma rotasını dikey kaliteye kaydırması ve makale başına düşen 10,30 atıf değerini 15+ bandına çekmesi gerekmektedir. |
6. KIRGIZİSTAN: ORGANİK ETKİ VE DAĞ EKOSİSTEMLERİ VİZYONU
Kırgızistan, TDT içinde butik beşeri altyapısı, yüksek organik etki gücü ve dikey kalite performansı ile sessiz bir akademik devrim gerçekleştiren en özgün ülkelerden biridir.
|
Toplam Doküman |
8.799 (%0,55 TDT Payı) |
Toplam Atıf |
170.361 |
|
Doküman Başı Atıf (DBA) |
19,36 (Teşkilat İkincisi) |
H-İndeks Gücü |
136 (Yüksek Nitelik) |
|
Faal Bilim İnsanı |
820 (Butik Araştırmacı Havuzu) |
Altyapı Kurum Sayısı |
22 |
|
Üretkenlik Katsayısı (BÜK) |
11 (Yüksek Performans) |
Dünya Yayın Payı |
%0,01 (Dünya 126.'sı) |
|
Dönemsel Sıralama Seyri |
136. (1996) -> 104. Sıra (2025) |
|
Kırgızistan |
Kırgızistan, sadece 820 faal araştırmacı ve 22 kurumsal altyapı ile TDT'nin dikey etki gücü en şeffaf ülkesidir. Ulaştığı 19,36'lık makale başına atıf (DBA) değeriyle, Türkiye ve Kazakistan gibi devleri geride bırakarak Macaristan'ın ardından teşkilat içinde ikinci sırada yer almaktadır. Ülkenin ulaştığı atıf havuzunun sadece %4,8'inin kendi içindeki öz-atıflardan (self-citation) gelmesi, Kırgız bilim insanlarının çalışmalarının küresel akademik yazında tamamen organik, bağımsız ve dışa açık bir biçimde kabul gördüğünü ve referans alındığını ispatlamaktadır. Dönemsel sıralamada 136. sıradan 104. sıraya tırmanan Kırgızistan (+32 sıralık net yükseliş), teşkilatın en agresif sıralama artışı gerçekleştiren üyesidir (Sessiz Devrim). |
7. TÜRKMENİSTAN: ÇÖL EKOLOJİSİ VE YENİ BAŞLANGIÇ (GÖZLEMCİ ÜYE)
Türkmenistan, bilimsel üretim kapasitesi ve kurumsal entegrasyon seviyesi bakımından TDT coğrafyasının en büyük gelişim ve atılım potansiyeli barındıran butik ekosistemidir.
|
Toplam Doküman |
727 (%0,05 TDT Payı) |
Toplam Atıf |
8.750 |
|
Doküman Başı Atıf (DBA) |
12,04 (Yüksek Kalite Potansiyeli) |
H-İndeks Gücü |
43 (Butik Segment) |
|
Faal Bilim İnsanı |
239 (Ölçeklendirilmesi Gereken Kadro) |
Altyapı Kurum Sayısı |
5 |
|
Üretkenlik Katsayısı (BÜK) |
3 (Yapısal Reform İhtiyacı) |
Dünya Yayın Payı |
%0,001 (Dünya 192.'si) |
|
Dönemsel Sıralama Seyri |
163. (1996) -> 186. Sıra (2025) |
|
Türkmenistan |
Türkmenistan, kümülatif 727 yayın ve 239 faal bilim insanıyla TDT'nin en butik ve gelişim gereksinimi en yüksek üyesidir. Buna karşın, yayın başına düşen 12,04 atıf (DBA) değeri, üretilen az sayıdaki araştırmanın niteliksel olarak belirli bir düzeyin üzerinde olduğunu ve küresel sistemde değer bulduğunu göstermektedir. Ülkenin 3 olan Bilimsel Üretkenlik Katsayısı (BÜK) ve dönemsel sıralamada yaşanan gerileme (163. sıradan 186. sıraya), ekosistemin acilen uluslararası iş birliklerine açılması ve AR-GE teşvik sistemlerinin kurulması gerektiğini ispatlamaktadır. |
