Selim Ercan
Elips TV’de Dursun Erkılıç’ın hazırlayıp sunduğu ‘Karşıt Sinema’ programında Metin Erksan’ın sinema anlayışı ve filmleri konuşuldu. Programın sürekli konuğu olan sinema eleştirmeni ve yazar Övünç Zaman, Erksan’ın filmografisinin yalnızca dönem anlatıları değil, iktidar mekanizmalarının sinemasal haritaları olduğunu söyledi.
Övünç Zaman, Erksan’ın ‘Kuyu’ isimli filminin sıradan bir ‘kadın kaçırma’ filmi olmadığını söyledi.
Kuyu, evlenmeye ikna edilemeyen bir kadının adam tarafından defalarca dağa kaldırılmasını ve kurtuluş mücadelesini anlatın film ile güncel kadın sorunlarını harmanladığı yorum ve değerlendirmelerde bulundu.
Övünç Zaman, özellikle Susuz Yaz filminde suyun basit bir doğal kaynak olmadığını vurguladı. Suya erişimin filmde bir iktidar aracına dönüştüğünü belirten Zaman, “Kaynağı kontrol eden, zamanı, emeği ve hayatın ritmini de kontrol eder” dedi. Filmin, müşterek bir kaynağın özel mülk mantığıyla ele geçirilmesinin toplumsal bağları nasıl parçaladığını gösterdiğini ifade etti.
Yılanların Öcü ve benzeri filmlerde de benzer bir mülkiyet geriliminin işlendiğini belirten Zaman, Erksan’ın toprak, ev ve sınır kavramlarını romantize etmeden ele aldığını söyledi. Bu unsurların Erksan sinemasında birer sembol değil, iktidarın somutlaştığı alanlar olduğunu vurguladı.
Programda ele alınan bir diğer film ise 1964 yapımı Suçlular Aramızda oldu.
Övünç Zaman, filmin bir polisiye hikâye gibi başlasa da kısa sürede İstanbul’un sınıfsal yapısını deşifre ettiğini belirtti. “Suç, filmde yalnızca karanlık sokaklara ait değildir; saygınlığın ve itibarın içindedir” diyen Zaman, suçun alt sınıflar için görünür, üst sınıflar için ise çoğu zaman meşrulaştırılmış olduğunu ifade etti.
Filmin unutulmaz repliklerinden biri olan “Muhalefet istemem!” tiradına da değinen Zaman, bu sahnenin Erksan’ın iktidar okumasını açık biçimde ortaya koyduğunu söyledi. Zaman’a göre bu sahne, otoriterliğin yalnızca siyasal alanda değil, kurumlar ve gündelik ilişkiler içinde de nasıl üretildiğini gösteriyor.
Zaman, Metin Erksan sinemasının bugünle bağını ise şu sözlerle özetledi: “Erksan, siyaseti sloganla değil; mekânla, kadrajla ve bakışla kurar. Bu yüzden filmleri geçmişi anlatmaz, bugünü teşhis eder.”
