Toplum Çalışmaları Enstitüsü’nün, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), OECD ve Eurostat verilerine dayandırdığı rapor, Türkiye’de eğitime ayrılan kaynağın yıllar içindeki seyrini ve uluslararası karşılaştırmalardaki yerini ortaya koydu. Çalışmaya göre eğitim harcamalarının gayrisafi yurt içi hasıla içindeki payı 2016 sonrasında belirgin biçimde geriledi.
TÜİK verilerine göre söz konusu oran 2011’de yüzde 5,2, 2012’de yüzde 5,6, 2013’te yüzde 5,5, 2014’te yüzde 5,7 ve 2015’te yüzde 5,5 olarak kaydedildi. 2016’da yüzde 5,9 ile en yüksek seviyeye ulaşan pay, sonraki yıllarda düşüşe geçti. 2020’de yüzde 5,2’ye, 2021’de yüzde 4,7’ye gerileyen oran, 2022’de yüzde 3,8 ile son yılların en düşük düzeyine indi.
2023’te yüzde 4,2’ye yükselen oran, 2024 itibarıyla yüzde 4,9 olarak ölçüldü. Ancak Enstitü, son iki yıldaki artışa rağmen mevcut seviyenin önceki yüksek oranların altında kaldığını değerlendirdi.
Kamu harcamalarında Avrupa ortalamasının altında
Rapora göre yalnızca genel kamu harcamaları dikkate alındığında Türkiye’nin eğitim için ayırdığı pay yüzde 3,5 seviyesinde bulunuyor. Bu oranla Türkiye, Avrupa’da 31’inci sırada yer alıyor ve yüzde 4,7 olan Avrupa ortalamasının altında kalıyor.
Eurostat’ın 2023 verilerine göre İsveç yüzde 7,2 ile 33 Avrupa ülkesi arasında ilk sırada yer aldı. Türkiye ise alt sıralarda konumlandı.
Toplam eğitim harcamaları ile yalnızca kamu harcamaları arasındaki fark da dikkat çekti. 2024’te toplam harcamaların milli gelire oranı yüzde 4,9 olurken, yalnızca kamu harcamaları esas alındığında oran yüzde 3,5’e geriledi. Bu tablo, eğitim finansmanında özel sektör ve hane halkı katkısının payını da ortaya koydu.
Öğrenci başına harcamada 34’üncü sıra
OECD’nin 2022 verilerine göre Türkiye’de ilköğretim düzeyinde öğrenci başına toplam harcama satın alma gücü paritesine göre 3 bin 386 dolar olarak hesaplandı. Türkiye bu tutarla 34’üncü sırada yer aldı.
Listede Lüksemburg 25 bin 482 dolar ile ilk sırada bulunurken, İsviçre 22 bin 41 dolar ve Norveç 19 bin 752 dolar seviyesinde yer aldı. Kosta Rika’da öğrenci başına harcama 5 bin 272 dolar olarak kaydedilirken, Meksika 2 bin 877 dolar ile listenin son sırasında yer aldı.
