Selim Ercan
Elips TV’de Dursun Erkılıç’ın hazırlayıp sunduğu Karşıt Sinema programının sürekli konuğu Övünç Zaman, programda, filmi toplumsal bir mekanizma olarak değerlendirdi ve günümüze dair uyarılar çıkardı.
Zaman’a göre filmde “aydın”, iki karakter üzerinden şekilleniyor. Aliye eğitimle, Yüzbaşı Fuat askerî otoriteyle modernliği temsil ediyor. Ancak modernleşme yukarıdan geldiğinde taşranın yerel iktidar ağlarına çarpıyor ve yalnızlaşıyor. Aydın halkla bağ kuramadığında yabancı, halk eşit yurttaşlık fikrini içselleştiremediğinde cemaat olarak kalıyor. İki taraf arasına yerel çıkar ağları giriyor.
Uyarlama iki tarih arasında bir hesaplaşma
Film, Halide Edip Adıvar’ın 1923 tarihli romanından uyarlanmış olsa da yalnızca geçmişi aktarmıyor; 1960’ların Türkiye’sindeki gerilimleri de alt metne yansıtıyor.
Övünç Zaman, her uyarlamanın bir köprü değil, iki tarih arasında bir hesaplaşma olduğunu vurguladı.
Karşı-devrimci söylem ideolojik bir işleyiş
Filmdeki karşı-devrimci çizgi, isimlerden çok ideolojik bir işleyişi temsil ediyor. Cumhuriyet devrimlerini “ruhsuz/batıcı” olarak damgalayan ve yurttaşlık eşitliği yerine hiyerarşiyi koyan söylem, filmde de itaat üretmek için kullanılıyor.
Dedikodu zinciri bugün de çalışıyor
Övünç Zaman, filmi bir “mekanizma filmi” olarak nitelendirerek zincirin şu şekilde işlediğini belirtti: Dedikodu → itibarsızlaştırma → kalabalık psikolojisi → linç. Bugün bu mekanizma sosyal medya ve dijital platformlarda farklı biçimlerde işleyebiliyor.
Övünç Zaman, güncel okuma olarak şunu vurguladı: “Bir toplum kadını birey olarak tanımakta gerilediğinde sadece kadın kaybetmez; hukuk da kaybeder, özgürlük de.”
