Elips TV’de Dursun Erkılıç’ın hazırlayıp sunduğu Kalemin Hikayesi programında, programın sürekli konuğu şair ve yazar Metin Turan, Türk edebiyatının önemli isimlerinden Fakir Baykurt’u ve eserlerini değerlendirdi. Turan, Baykurt’un edebiyatının köylünün sesi olduğunu vurgulayarak, onun roman ve öykülerinin Türkiye’nin toplumsal hafızasında özel bir yere sahip olduğunu söyledi.
Metin Turan, Köy Enstitülerinden yetişen yazar kuşağının en güçlü temsilcilerinden biri olan Fakir Baykurt’un, eserleriyle köy yaşamını ve köylülerin adalet mücadelesini görünür kıldığını ifade etti. Baykurt’un yalın ama çarpıcı diliyle, köylülerin gündelik hayatını, yoksulluğunu ve maruz kaldıkları eşitsizlikleri edebiyata taşıdığını belirtti.
Köy edebiyatının güçlü damarı
Turan, 1950’li yıllarla birlikte Köy Enstitülerinden yetişen yazarların Türk edebiyatına köy gerçekliğini taşıdığını hatırlatarak, bu sürecin ilk ve etkili örneklerinden birinin Mahmut Makal olduğunu söyledi. Fakir Baykurt’un ise bu geleneği derinleştirerek sürdürdüğünü ve köyün sosyal, sınıfsal yapısını roman ve hikâyelerinde bütün yönleriyle ele aldığını dile getirdi.
‘Yılanların Öcü’ ve toplumsal çatışma
Metin Turan, Baykurt’un ilk romanı Yılanların Öcü’nün, 1958’de Yunus Nadi Roman Armağanı’nı kazanmasının ardından 1959’da kitaplaşarak edebiyat dünyasında büyük yankı uyandırdığını hatırlattı. Romanda, küçük bir köy ortamından yola çıkılarak güçlü ve derinlikli karakterler yaratıldığını belirten Turan, bu yönüyle Baykurt’un Türk edebiyatına kalıcı bir miras bıraktığını söyledi. Muhtar Hüsnü, Haceli ve Karabayram gibi karakterler üzerinden köydeki mülkiyet çatışmalarının, kamusal alanların gaspının ve toplumsal yozlaşmanın çarpıcı biçimde anlatıldığını ifade etti.
Yasaklar, tepkiler ve edebiyatın gücü
Baykurt’un eserlerinin yalnızca edebi değil, aynı zamanda toplumsal bir etki yarattığını vurgulayan Metin Turan, Yılanların Öcü’nün sinemaya uyarlandığı dönemde yaşanan yasaklama girişimlerini hatırlattı. Turan’a göre bu tepkiler, Baykurt’un köy yaşamını gerçekçi biçimde anlatmasının ve toplumsal adaleti savunan yaklaşımının bir sonucu olarak ortaya çıktı.
Edebiyat, adalet ve hafıza
Metin Turan, Fakir Baykurt’un yalnızca bir romancı değil, aynı zamanda toplumsal sorumluluk taşıyan bir aydın olduğunu dile getirdi. Sendikal mücadele içinde yer almasının ve kırsal yaşamı savunmasının, eserlerine doğrudan yansıdığını belirten Turan, Baykurt’un romanlarında adalet, komşuluk hakkı ve kamusal alan bilincinin öne çıktığını söyledi. Bu yönüyle Baykurt’un eserlerinin, Türkiye’nin kırsal ve kentsel dönüşümünü anlamak için önemli birer belge niteliği taşıdığını ifade etti.
Metin Turan, Fakir Baykurt’un edebiyatının bugün de güncelliğini koruduğunu belirterek, onun insan sevgisini ve adalet arayışını merkeze alan yaklaşımının Türk edebiyatında silinmez bir iz bıraktığını sözlerine ekledi.
