Sabah'tan Metin Can'ın haberine göre, son dönemde artan uyuşturucu operasyonları iş dünyasında da yeni bir uygulamayı beraberinde getirdi. Daha önce yalnızca sürücülük, güvenlik ve ağır sanayi gibi riskli alanlarda talep edilen uyuşturucu testleri, artık birçok sektörde işe alım sürecinin parçası haline geldi.
Sağlık raporlarına eklenen “Bağımlılık Yapıcı Madde Tarama Testi”, bazı firmalarda yazılı prosedür haline gelirken, bazı şirketlerde ise mülakatın ilerleyen aşamalarında adaylara zorunlu kriter olarak sunuluyor. Laboratuvar yetkilileri, test talebinin son aylarda 6–7 kat arttığını belirtiyor.
Günlük 20 bin test
Laboratuvar kaynaklarına göre yalnızca İstanbul’da her gün 20 binden fazla işveren talepli madde tarama testi yapılıyor. Artan talep nedeniyle laboratuvarlar kurumsal paketler hazırlıyor, toplu anlaşmalar yapıyor ve işyerlerine mobil numune ekipleri gönderiyor.
Bu gelişme, madde testlerinin bireysel sağlık kontrolü olmaktan çıkıp kurumsal risk yönetiminin bir parçası haline geldiğini gösteriyor. Bazı laboratuvarların Google reklamlarıyla “SGK’lıya indirim” başlığı altında kampanya duyuruları yapması da dikkat çekiyor.
'Dev' şirketlet uygulamaya başladı
Test uygulamasının en yaygın olduğu alanlar arasında enerji, lojistik, ağır sanayi, savunma, kimya, güvenlik, sağlık ve yazılım sektörleri yer alıyor. Tüpraş’ın stajyerler dahil adaylardan madde testi istediği ve uygulamanın kurum tarafından doğrulandığı belirtiliyor. TCDD’nin de işe alım kriterlerinde bu kontrolleri üst sıralara taşıdığı ifade ediliyor.
Savunma ve havacılık alanında faaliyet gösteren ASELSAN, HAVELSAN, ROKETSAN ve TUSAŞ gibi kurumlarda da güvenlik gerekçesiyle denetimlerin sistematik hale geldiği belirtiliyor.
Uzmanlara göre bu sektörlerde çalışanların dikkat seviyesi ve karar alma kabiliyeti yalnızca şirket performansını değil, insan hayatını ve kamu güvenliğini de doğrudan etkiliyor. Küresel ölçekte ise ExxonMobil, BP, UPS ve FedEx gibi şirketlerde madde testleri standart uygulamalar arasında yer alıyor.
Şirketlerin uyuşturucu testi istemesi yasal mı?
Hukukçulara göre işverenin madde testi talep etmesi tamamen yasak değil. Ancak, test talebinin işin niteliğiyle bağlantılı olması, adayın açık rızasının alınması, sonuçların gizli tutulması gerekiyor.
Keyfi test taleplerinin özel hayatın gizliliği ve kişisel verilerin korunması açısından sorun doğurabileceği belirtiliyor. İşyerinde uyuşturucu kullanımı veya bulundurulması ise İş Kanunu’nun 25/II maddesi kapsamında “ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık” sayılabiliyor ve bu durumda işveren tazminatsız fesih hakkına sahip olabiliyor.
Test nasıl yapılıyor?
Testler genellikle idrar, kan veya tükürük örneği üzerinden gerçekleştiriliyor. Ortalama fiyat 2 bin 200 TL civarında. Toplu anlaşmalarda bu rakam daha aşağı çekilebiliyor. KVKK gereği sonuçlar yalnızca test yapılan kişiye teslim ediliyor. İşverene iletilmesi için adayın açık rızası gerekiyor. Sonuçlar genellikle kapalı zarfla ya da kişisel dijital erişim üzerinden paylaşılıyor.
