Türkiye’nin Türk Devletleri Teşkilatı politikaları, Türk mezunlar iş ararken Orta Asya’ya nasıl istihdam ihraç ediyor?
Emre, makine mühendisliği bölümünden iki yıl önce mezun oldu. Her gün on beş iş başvurusu yapıyor. Bugüne kadar yalnızca üç mülakata çağrıldı. Hâlâ Ankara’da, ailesinin küçük dairesinde yaşıyor ve birikimlerinin eriyip gidişini izliyor. 25 yaşında ve şimdiden kendine bir yer bulup bulamayacağını sorgulamaya başladı.
Tam 3.000 kilometre ötede, Taşkent’te ise 24 yaşındaki Özbek bir mühendis, yeni bir elektrik santralindeki ilk iş gününe başlıyor — Türk şirketleri tarafından inşa edilen, Türk vergi mükelleflerinin parasıyla finanse edilen ve Türk destekli mesleki eğitim programlarından yetişen genç Özbek çalışanlarla donatılmış bir tesis. Tatmin edici bir maaş alıyor, sağlık sigortası var ve net bir kariyer yolu önünde uzanıyor. Geleceği parlak görünüyor.
İşte Türkiye’nin Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) kapsamındaki istihdam politikasının acımasız çelişkisi bu: Milyonlarca Türk genci iş bulamazken, hükümetleri — kendi çocuklarının geleceklerine yatırılması gereken vergi gelirleriyle — Orta Asya ve Azerbaycan gençlerine iş yaratıyor.
İçerideki Bilanço: 6 Milyon Genç Sistem Dışına İtildi
Türkiye, bir genç istihdam felaketi yaşıyor. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) Mayıs 2026 verilerine göre:
- 15–34 yaş arası 6 milyondan fazla genç ne istihdam ediliyor ne de eğitim veya öğretime devam ediyor (NEET — “Ne eğitimde ne istihdamda”)
- Genç işsizliği (15–24 yaş) %14,8'e yükseldi; genç kadınlar arasında bu oran %21,8 gibi yıkıcı bir seviyede
- Geniş tanımlı genç işsizliği %36 — AB ortalamasının 7,3 puan üzerinde
- Türkiye, genç NEET oranında Avrupa ülkeleri arasında birinci sırada: 18–24 yaş arası eğitim görmeyen ve çalışmayan gençlerin oranı, metodolojiye göre %23 (BETAM) ile %25 civarı (TÜİK) arasında değişiyor, ki bu da yaklaşık %14 olan OECD ortalamasının neredeyse iki katı.
- İş gücüne katılım oranı yalnızca %52,8 — yani çalışma çağındaki nüfusun neredeyse yarısı iş gücüne dâhil bile sayılmıyor
Bu resmî rakamlar, çok daha kötü bir gerçeği gizliyor. Gündelik işlerde birkaç gün çalışanlar, iş aramaktan vazgeçenler ve umudunu tamamen yitirenler işsizlik sayımına dâhil edilmiyor. Ankara Sanayi Odasının “Kayıp Potansiyel” raporunun ifade ettiği gibi: 15–29 yaş arası her dört Türk gencinden biri, eğitim ve istihdam dünyasıyla ilişiğini tamamen koparmış durumda.
Emre bir istisna değil. O,yeni normalin ta kendisi.
TDT İstihdam Makinesi: Vatandaşın Vergisi Yurt Dışına Akıyor
Türk mezunlar yüzlerce başvurusunu boşluğa gönderirken, Erdoğan hükûmeti TDT üye devletlerinde istihdam yaratmak için devasa kaynaklar aktarıyor:
Orta Asya’ya Kurulan Şirketler, İhraç Edilen İstihdam
Günümüzde Orta Asya TDT ülkelerinde yaklaşık 7.000 Türk şirketi faaliyet gösteriyor — 2016'da bu sayı 4.000'di. Çoğu Erdoğan’a yakın holdinglere ait olan bu şirketler, yerel işçileri istihdam ediyor, yerel mühendisleri yetiştiriyor ve yerel sanayiler kuruyor; tüm bunlar Türk vergi mükelleflerinin sübvansiyonları ve devlet garantileriyle destekleniyor.
“Beşli Çete” Orta Asya Şantiyelerinde
Erdoğan’ın temel inşaat müttefiklerinden Cengiz Holding, Özbekistan’da elektrik santrali inşa etme sözleşmeleri kazandı: 480 MW kapasite hâlihazırda işletmede (Taşkent ve Sırderya santralleri, her biri 240 MW) ve üçüncü olarak 550 MW kapasiteli bir santral Cizzak’ta inşa halinde olup 2027 başında devreye alınması planlanıyor. Bu projeler yüzlerce Özbek işçiyi istihdam ediyor, yerel mezunlar için eğitim programları sunuyor ve tüm tedarik zincirlerini oluşturuyor. Üstelik tüm bunlar, nihayetinde Türk vergi mükellefinin sırtına binecek olan devlet destekli finansmanlarla yapılıyor.
TİKA: Yurt Dışında İstihdam Yaratan “Kalkınma”
Türkiye’nin kalkınma ajansı TİKA, yalnızca Azerbaycan’da eğitim, sağlık, tarım ve sosyal altyapı alanlarında yaklaşık 2.000 kalkınma projesi tamamladı. Kurumun yeni “Kalkınma Elçileri” programı, 35 ülkede 350 genç profesyoneli sürdürülebilir kalkınma projelerini uygulamak üzere görevlendirecek. Bu projeler yerel topluluklara istihdam sağlarken, Türk mezunlar yurt içinde neden kimsenin kendilerini işe almak istemediğini sorguluyor.
Maarif Vakfı: Sınır Ötesi Dev İstihdam Ekosistemi
Yaklaşık 66 ülkede 540 okula sahip olan Maarif Vakfı, binlerce öğretmen, yönetici ve destek personeli istihdam ediyor; bunların büyük çoğunluğu yerel halktan. Vakfın bütçesi son yıllarda önemli ölçüde büyüdü ve Türk vergileriyle finanse edilen kapsamlı bir yurt dışı eğitim istihdam ekosistemi yarattı.
Orta Asya’ya Akan Milyarlar, Geride Bırakılan Türk Gençleri
Türkiye’nin Orta Asya’ya yaptığı yatırımlar 2016–2024 döneminde 2,5 kat artarak 1,1 milyar dolardan 3 milyar dolara yükseldi. TDT ülkeleriyle ikili ticaret hacmi 14,5 milyar dolara ulaştı. Bu projelere yatırılan her bir dolarlık Türk vergi mükellefi parası; genç Kazak, Özbek, Kırgız ve Azerbaycanlılar için iş, beceri ve kariyer fırsatları yaratıyor — evlerinde oturan 6 milyondan fazla Türk genci için hiçbir şey yapmazken.
Vergilerimiz Kimin İçin Harcanıyor?
Ne olup bittiğini açıkça ifade edelim:
Özbekistan’daki bir Cengiz santralini sübvanse etmek için harcanan her Türk lirası, bir Özbek mühendise iş yaratıyor; Türk mühendisine değil. Azerbaycan’daki bir kalkınma projesi için ayrılan her TİKA doları, bir Azerbaycanlı mezunu istihdam ediyor — Türk mezununu değil. Orta Asya’da inşa edilen her Maarif okulu, yerel öğretmenleri işe alıyor — Türk öğretmenleri değil.
Türkiye’nin TDT politikası, özünde — kendi çocukları işsiz olan Türk vergi mükelleflerinin parasıyla finanse edilen — Orta Asya ve Azerbaycan için bir istihdam programıdır.
TDT, “Türk kardeşliği” sloganı altında Türk istihdam fırsatlarını ihraç etme mekanizmasına dönüşmüştür. Orta Asya genelindeki gençler, Türk destekli üniversitelere, mesleki eğitim programlarına, inşaat işlerine ve kalkınma kariyerlerine erişim kazanıyor. Beceri, deneyim ve gelecek kazanıyorlar.
Tüm bu sistemi finanse eden vergi mükelleflerinin çocukları, yani Türk gençleri ise bambaşka bir gerçeklikle karşı karşıya. %36'lık geniş tanımlı işsizlikle yüzleşiyorlar. Makine mühendisliği diplomasının hiçbir kapı açmadığı bir iş piyasasıyla karşı karşıyalar. Yurt içi istihdam programları için “para yok” diyen ama aynı anda TDT projeleri için milyar dolarlık çekler imzalayan bir hükûmetle karşı karşıyalar.
Türk Ailelerine Haklı Bir Soru: Faturayı Neden Bizim Çocuklarımız Ödüyor?
Eğer oğlunuz veya kızınız üniversiteden mezun oldu ve iş bulamıyorsa, 25 yaşında hâlâ ailesinin yanında geleceksiz yaşıyorsa, yüzlerce şirkete başvurup hiçbirinden dönüş alamadıysa, şu soruyu sorma hakkına sonuna kadar sahipsiniz:
Neden kendi hükümetim Ankara’da değil de Taşkent’te iş yaratıyor? Neden benim vergim Özbekistan’daki elektrik santrallerini finanse ediyor ama çocuğum iş görüşmesine bile çağrılmıyor? Neden TDT’nin hedefleri, Türk gençlerinin istihdamından daha önemli?
Türk Devletleri Teşkilatı, Orta Asya’ya ve Azerbaycan’a paha biçilemez bir şey verdi: gençlerine istihdam, fırsat ve gelecek. Ne var ki bu cömertliğin bedelini, 6 milyonu aşkın Türk genci ödedi. Ailelerinin ödediği vergilerin kendi ülkelerini kalkındıracağı sözü verilmişken, o kaynaklarla başka ülkelerin inşa edildiğini izlemeye mahkûm bırakılan bizim gençlerimiz…
Orijinal URL:
https://www.msn.com/en-us/news/other/creating-jobs-for-their-youth-leaving-ours-jobless/ar-AA29YtGs?ocid=socialshare
