NATO Ankara Zirvesi öncesi Türkiye’ye resmi bir ziyaret gerçekleştiren ABD Başkanı Donald Trump, Beştepe’de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile birlikte gazetecilere açıklamalarda bulundu. Görüşmelerde F-35 konusunun masaya yatırılacağını belirten Trump, "CAATSA yaptırımlarını kaldıracağız. Zamanı geldi, dostlarımıza yaptırım uygulamak istemiyoruz" dedi.
Cumhurbaşkanı Erdoğan ise F-35 konusunun yeni bir başlık olmadığını vurgulayarak, "Daha önce ABD ile görüştük ve 5 uçağın sözünü aldık. Sayın Trump her zaman sözünün arkasındadır. İnşallah F-35 konusunda zirveden hayırlı bir karar çıkacaktır" ifadelerini kullandı.
CAATSA yaptırımları ve F-35 krizinin geçmişi
"Amerika’nın Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası" (CAATSA), ABD Kongresi tarafından 2017 yılında Rusya, İran ve Kuzey Kore’ye yönelik kabul edilen bir düzenlemedir. Türkiye, 2019 yılında Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın almasının ardından, Aralık 2020'de bu yasa kapsamında yaptırımlara tabi tutulmuştu.
Yaptırımlar doğrultusunda Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) ve dönemin SSB Başkanı İsmail Demir dahil üst düzey yöneticiler listeye alınarak ABD'den ihracat lisansı almaları ve finansal işlem yapmaları kısıtlanmıştı. S-400 alımı gerekçe gösterilerek Türkiye, ortak üreticisi olduğu F-35 savaş uçağı programından da çıkarılmıştı. Washington, S-400'lerin F-35'lerin gizlilik teknolojisine dair kritik bilgileri Rusya'ya sızdırabileceği endişesini öne sürmüştü.
Formüller ve Kongre'deki olası direnç
ABD basınında yer alan iddialara göre, Trump yönetimi F-35 krizini çözmek için yasal sınırlamaları aşmanın yollarını arıyor. 2020 yılında Kongre tarafından kabul edilen düzenleme, Türkiye’nin S-400 sistemlerine sahip olmadığına dair resmi onay verilmediği sürece F-35 satışını yasaklıyor. Bu engeli aşmak adına, büyük kısmı konteynerlerde bekleyen S-400 sistemlerinin üçüncü bir tarafa devredilmesi veya kritik parçalarının sökülerek kullanılamaz hale getirilmesi seçenekleri tartışılıyor.
Ancak Trump'ın bu adımı atması halinde ABD Kongresi'nde ciddi bir dirençle karşılaşabileceği belirtiliyor. Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham, Türkiye'nin F-35 programına dönmesine olumlu yaklaştığını belirtmekle birlikte, S-400 sorunu çözülmediği takdirde Kongre'de rahatsızlık yaşanacağını ifade etti. Graham ayrıca, İsrail ve Yunanistan’ın Türkiye karşıtı mesajlarının da Kongre üzerinde etkili olabileceğine dikkat çekti.
