ABD'de yaşayan 28 yaşındaki Karl'ın yaşadığı sıra dışı görsel algı bozukluğu, bilim dünyasında ilgi uyandırdı. Beynindeki damar yumağının alınması için ameliyat geçiren Karl, operasyonun ardından insan yüzlerinde evcil kedisi Luna'nın yüz hatlarını görmeye başladı. Yaklaşık iki yıldır devam eden bu durum, araştırmacılar tarafından mercek altına alındı.
Karl'ın yaşadığı olay, beyin ameliyatının ardından ortaya çıkan nadir nörolojik vakalar arasında yer aldı. ABD'deki Dartmouth Koleji ve Brigham ve Kadın Hastanesi araştırmacıları, hastanın deneyimlerini inceleyerek bulgularını bilimsel dergi Cortex'te yayımladı.
İnsan yüzlerinde kedisinin hatlarını görüyor
Karl, insan yüzlerine baktığında karşısındaki kişinin yüz hatlarının arasına kedisi Luna'nın özelliklerinin karıştığını görüyor. Araştırmacıların aktardığına göre bu görsel değişimler birkaç saat sürebiliyor, bazı zamanlarda ise bütün güne yayılabiliyor.
Dikkat çeken noktalardan biri de gördüğü değişimlerin yüzün üzerine eklenmiş bir görüntü gibi durmaması. Kedisine ait yüz özellikleri, baktığı kişinin yüzüyle bütünleşiyor. Karl'ın bakış açısı veya kişiyle arasındaki mesafe değiştiğinde bu görüntüler de doğal biçimde değişiyor.
Beyin ameliyatı sonrası ortaya çıktı
Karl, beyin kanamasına neden olabilecek bir damar yumağı olarak bilinen arteriyovenöz malformasyonun (AVM) çıkarılması amacıyla ameliyat edildi. Operasyon sırasında beynin yüzleri tanıma ve işleme süreçlerinde önemli rol oynayan sağ temporal lobunun bir bölümünün alınması gerekti.
Araştırmacılar, Karl'ın yaşadığı durumu yüz algısında bozulmaya neden olan prosopometamorfopsi çerçevesinde değerlendirdi. Bu nörolojik durumda kişiler, karşılarındaki insanların yüzlerini farklı şekillerde algılayabiliyor.
Dartmouth Koleji'nden psikolog ve beyin bilimci Brad Duchaine, Karl'ın insan yüzlerinde kedisinin özelliklerini görmesinin, hafızada bulunan görsel özelliklerin anlık yüz algısını etkileyebildiğini gösterdiğini belirtti.
Karl'ın gördükleri yapay zekâyla görselleştirildi
Araştırmanın dikkat çeken aşamalarından biri de Karl'ın yaşadığı deneyimin görsel olarak yeniden oluşturulması oldu. Brad Duchaine ve Karl, yapay zekâ araçlarından yararlanarak hastanın gördüğü yüzleri temsil eden görseller hazırladı.
Araştırmacılar, yapay zekâ sayesinde hastaların tarif etmekte zorlandığı görsel algı bozukluklarının daha anlaşılır şekilde ortaya konulabileceğini belirtti. Oluşturulan görseller, Karl'ın zihninde beliren görüntülerle eşleşene kadar yeniden düzenlendi.
Duchaine, bu teknolojinin hastaların yaşadığı deneyimlerin daha doğru belgelenmesine yardımcı olabileceğini ifade etti. Hastanın da görselleştirme sürecine katılması, yaşadığı algı değişimlerinin araştırmacılara daha net aktarılmasını sağlıyor.
Benzer vaka 1986 yılında da kaydedildi
İnsan yüzlerinin hayvan yüzleri gibi algılanması ilk kez Karl'ın vakasıyla gündeme gelmedi. Cortex dergisinde 1986 yılında yayımlanan bir araştırmada, 58 yaşındaki bir kadının benzer bir deneyim yaşadığı aktarılmıştı.
Söz konusu kadın, otobüste bir yolcunun kaniş cinsi köpeğine baktıktan sonra diğer yolcuların yüzlerini de köpek yüzü şeklinde görmeye başlamıştı. Kadının geçmişinde felç kaynaklı beyin hasarı bulunuyordu. Bu hasar, tanıdığı kişileri ve hatta kendi dairesini tanımasını da zorlaştırmıştı.
Beyin yüzleri nasıl işliyor?
Karl'ın ve 1986 yılında kayıtlara geçen kadının yaşadığı deneyimler, beynin yüzleri tanıma sürecinin ne kadar karmaşık olduğunu ortaya koyuyor.
Araştırmacıların dikkat çektiği noktalardan biri, hayvanlara ait yüz özelliklerinin yalnızca insan yüzlerinde ortaya çıkması. Bu durum, beynin görsel bilgileri işlerken hafızadaki diğer görüntülerden de yararlandığını düşündürüyor.
Bilim insanları, bu tür nadir algı bozukluklarının daha iyi anlaşılması için yeni vaka çalışmalarına ihtiyaç duyulduğunu belirtiyor. Yapay zekâ destekli görselleştirme yöntemlerinin de hastaların yaşadıklarını belgelemek ve araştırmak açısından önemli katkılar sunması bekleniyor.
Araştırmanın sonuçları bilimsel dergi Cortex'te yayımlandı.




