Türkiye genelindeki ATM’lerde sessiz sedasız başlayan “banknot ayarı”, nakit paraya erişimde yeni bir krizin kapısını araladı.
Birçok banka, ATM’leri "verimli kullanmak" adına 5, 10 ve 20 TL’lik banknotların ardından 50 TL’yi de sistem dışına itmeye başladı. Çoğu cihazda en düşük para çekme limitinin 100 TL’ye yükselmesi ciddi bir tıkanıklığa yol açtı.
Sabah fırından alınan bir simit, öğrenci harçlığı, dolmuş ücreti veya ulaşım kartı dolumu gibi 20-50 TL bandındaki bütün “mikro-harcamalar” bu durumdan doğrudan etkilendi.
Türkiye gazetesinde yer alan habere göre vatandaşın cebindeki en küçük banknotun 100 TL’ye yükselmesi, özellikle nakit paranın kalesi sayılan semt pazarlarında ve sokak ekonomisinde alışverişin ritmini bozdu. En büyük mağduriyeti ise hesabında 40 TL veya 70 TL gibi bakiyesi kalan öğrenciler ve dar gelirliler yaşadı; ATM’ler küçük para vermediği için bu tutarlar bankada adeta rehin kaldı.
Küçük banknot sıkıntısından en fazla etkilenen kesimlerin başında küçük esnaf geliyor. Bakkal, tekel bayii, eczane ve pazarcılar gün içinde para üstü verebilmek için çevreden bozuk para toplamaya çalışıyor. Bazı işletmeler sabah mesaisine başka dükkânlardan para bozdurarak başlıyor. Özellikle küsuratlı alışverişlerde yaşanan sıkıntılar vatandaş ile esnaf arasında zaman zaman gerilime sebep oluyor. Eczanelerde çıkan küsuratlı ilaç farkları veya pazarda tartıya yansıyan gramaj farkları, ödeme anında krize dönüşüyor.
Ekonomist Ahmet Karaoğlu, meselenin bankaların operasyonel bir tercihi gibi görünse de aslında enflasyonun banknot kompozisyonunu yutmasının fiziksel bir sonucu olduğunu belirtti. Karaoğlu, “ATM haznelerinin fiziki bir sınırı var ve ortalama işlem tutarları artınca bankalar mecburen 100 ve 200 TL’lik banknotlara yer açmak zorunda kaldı. Ancak bunun sokaktaki maliyeti çok ağır. Fiyatların yukarı yuvarlanması dar gelirlinin cebine ‘gizli enflasyon’ olarak yansıyor. Ayrıca öğrencilerin veya emeklilerin düşük bakiyelerine erişememesi büyük problem. Piyasada acilen küçük esnafı ve dar gelirliyi rahatlatacak bir nakit akışı planlaması yapılmazsa, sokak ekonomisinde ticaret kilitlenme noktasına gelir” uyarısında bulundu.
