Ortadoğu’daki bölgesel gerilimlerin enerji maliyetlerini etkilemesi ve dijital ödeme sistemlerine olan bağımlılık, nakit parayı yeniden “güvenli liman” konumuna taşıdı. Siber saldırılar, enerji kesintileri veya olası çatışma durumlarında dijital altyapının zarar görme ihtimali, halkın nakde yönelmesini artırıyor.
Kriz dönemlerinde nakit talebi artıyor
ECB’nin yayımladığı veriler, 2008 finansal krizi, 2014 Yunanistan borç krizi, Covid-19 pandemisi ve 2022’de başlayan Rusya-Ukrayna savaşı gibi dönemlerde halkın nakit edinme eğiliminin “ani ve aşırı” şekilde yükseldiğini gösteriyor. Estonya, Letonya, Litvanya, Slovakya ve Finlandiya gibi jeopolitik risklere yakın ülkelerde bu talep daha belirgin oluyor.
ECB raporunda, nakit paranın kriz anlarındaki rolü şu ifadelerle özetlendi: “Nakit; nominal değeri, anında erişilebilirliği ve gizliliği konusunda kesinlik sunar. Kriz dönemlerinde artan risk hassasiyeti, bireyleri doğrudan likidite güvencesi olarak nakde yönlendirmektedir.”
Tavsiye edilen nakit miktarı
Siber güvenlik uzmanları ve finans kurumları, olası bir sistem arızasında altyapının toparlanması için yaklaşık 72 saatlik bir süre öngörüyor. Bu sürede temel ihtiyaçların karşılanabilmesi için her bireyin veya ailenin erişilebilir bir noktada küçük bir nakit rezervi bulundurması öneriliyor.
Önerilen miktar kişi başı ortalama 70 € (yaklaşık 3.500 TL) ile 100 € (yaklaşık 5.100 TL) arasında değişiyor. Amaç, dijital sistemlerin devre dışı kaldığı senaryolarda temel gıda ve ulaşım ihtiyaçlarının karşılanabilmesini sağlamak.
Uzmanlar, nakit bulundurmanın bankacılık sistemine alternatif olmadığını, aksine sistemin geçici aksadığı durumlar için bir “ihtiyat payı” olduğunu vurguluyor. Bankalardaki likidite oranlarının sınırlı olduğuna dikkat çeken ekonomistler, toplu nakit çekimlerinin finansal istikrarı bozabileceği ve sermaye kontrollerine yol açabileceği konusunda uyarıda bulundu. Vatandaşlara, birikimlerini nakde çevirmek yerine sadece birkaç günlük acil ihtiyacı karşılayacak kadar tutarı güvenli ve ulaşılabilir bir yerde saklamaları tavsiye edildi.
