Türkiye’de son dönemde yaşanan maliyet artışları, fırıncı esnafını yeni bir fiyat düzenlemesi talep etmeye yöneltti. Un, akaryakıt, elektrik ve doğalgaz başta olmak üzere üretim giderlerindeki yükselişin sektörü çıkmaza sürüklediğini belirten Ankara Fırıncılar Odası Başkanı Gürsel Alnıaçık, Elips Haber’e yaptığı özel açıklamalarda hem mevcut ekonomik tabloyu hem de yeni yıl için hazırlanan zam teklifini değerlendirdi.
Geçen yıl ekmek fiyatlarını belirleme yetkisinin Ticaret Bakanlığı’na devredildiğini hatırlatan Alnıaçık, fırıncıların maliyet artışlarını gerekçe göstererek yaptığı zam başvurularının kabul edilmediğini söyledi. Esnafın giderek daha fazla zarar ettiğini vurgulayan Alnıaçık, şunları söyledi:
Fiyat belirleme yetkisi Ticaret Bakanlığı’na geçti
“Eskiden ekmek fiyatlarını odalar, birlikler ya da ticaret odaları belirliyordu. Geçen sene bu tarife kanununda yönetmelik değişikliği yapıldı. Yani yetkiyi bizden alıp Ticaret Bakanlığı’na verdiler. Bu hukuksuz ve Anayasa’ya aykırı bir durumdu. Biz bunu Anayasa Mahkemesi’ne götürdük ama kararın ne zaman çıkacağını bilmiyoruz, çıksa da ne kadar yol alabiliriz onu da bilmiyoruz.
Şimdi şöyle düşünün. Bir ekmek üretiliyor, bunun tüm girdileri serbest pazardan karşılanıyor. Yani un, tuz, maya, elektrik, su, doğalgaz, mazot ve araç bakım giderlerinin tamamını biz piyasadan alıyoruz. Son dönemde 45 liraya aldığımız mazot 90-95 lira oldu. Un fiyatları dördüncü ayda 900-950 liraydı. Bugün 1350-1400 lira oldu. Bu ikisi başta olmak üzere tüm girdilerin hepsine çok büyük zamlar geldi.”

"210 gram ekmek için 25 liralık teklif"
Ankara Fırıncılar Odası olarak yeni yıl için 210 gram ekmeğin 25 liradan satılması yönündeki tekliflerini Ticaret Bakanlığı’na ilettiklerini belirten Alnıaçık, bu rakamın keyfi bir zam talebi olmadığını, tamamen mevcut üretim maliyetlerine dayandığını ifade etti. Geçtiğimiz ay 200 gram ekmeğin fiyatının 23 liraya yükseltilmesi için başvuruda bulunduklarını ancak Bakanlıktan ret yanıtı aldıklarını aktaran Alnıaçık, yeni yıl öncesinde maliyetlerin daha da artacağına dikkat çekti.
Alnıaçık, “Biz sürekli artan giderleri gözeterek yeni bir tarife hazırladık. Geçen ay 200 gram ekmeğin 23 lira olmasını istedik ancak başvurumuz reddedildi. Şimdi de yeni yıl için 210 gram ekmek için 25 liralık teklifimizi ilettik. Fakat bu rakamın yeni yılda yeterli olup olmayacağını bile bilmiyoruz. Çünkü istediğimiz fiyat, ekmeğin bugünkü maliyetine göre hesaplandı. Her şeyin fiyatı o kadar hızlı değişiyor ki biz de şaşırdık” diye konuştu.
"Mazot 45 liradan 95 liraya, un 950 liradan 1.400 liraya çıktı"
Fırıncıların üretimde kullandığı temel girdilerin tamamını serbest piyasadan temin ettiğini vurgulayan Alnıaçık, son dönemdeki fiyat artışlarının sektörü ağır bir yük altında bıraktığını söyledi. Bir ekmeğin üretiminde un, tuz, maya, elektrik, su, doğalgaz, mazot ve araç bakım giderlerinin bulunduğunu hatırlatan Alnıaçık, maliyetlerdeki değişimi şu sözlerle anlattı:
“Bir ekmek üretiyoruz ve bunun bütün girdilerini piyasadan alıyoruz. Son dönemde 45 liraya aldığımız mazot 90-95 liraya çıktı. Unun fiyatı dördüncü ayda 900-950 lira seviyesindeydi. Bugün 1.350-1.400 liraya yükseldi. Bunlar sadece iki örnek. Diğer bütün girdilerimize de çok ciddi zamlar geldi. Biz ekmeğin maliyetini çıkardık. Şu anda bir ekmeğin maliyeti 25 lira.”
"Asgari ücret zammı işçilik maliyetini de artıracak"
Fırıncı esnafının yeni yılda karşılaşacağı en önemli sorunlardan birinin de işçilik giderleri olacağını belirten Alnıaçık, asgari ücret artışının ardından işçi maaşlarında da ciddi yükseliş yaşanacağını söyledi. Ankara'daki fırın işçilerinin tamamının sendika üyesi olduğunu ifade eden Alnıaçık, yeni yılın ardından sendikayla ücret görüşmelerinin başlayacağını belirterek şöyle konuştu:
“Bu yılbaşında asgari ücrete, dolayısıyla işçilik maliyetlerine de zam gelecek. Ankara'daki tüm fırın işçileri sendika üyesi. Asgari ücret artışının ardından sendikayla oturup işçilere yapılacak zam için pazarlık edeceğiz. Asgari ücrete ne kadar zam geleceğini henüz bilmiyoruz ancak enflasyon rakamlarına göre bu oranın yüzde 30'un altında kalacağını düşünmüyoruz. Sendika da bunun üzerinde bir artış isteyecektir. Ortalama işçi maaşlarında yüzde 40-50 civarında zam bekliyoruz.”
Ankara Fırıncılar Odası Başkanı Gürsel Alnıaçık
“Gelsinler, ekmeğin maliyetini kendileri hesaplasınlar”
Ticaret Bakanlığı'na çağrıda bulunan Gürsel Alnıaçık, ekmek fiyatları üzerinden yaşanan tartışmaların sona ermesi için maliyet hesabının ortak bir heyet tarafından yapılmasını önerdi. Bakanlığın en az 2 hesap uzmanı görevlendirmesini, Ankara Fırıncılar Odası'nın da sürece bir yeminli mali müşavir dahil etmesini isteyen Alnıaçık, bütün hesaplamaların Bakanlık kontrolünde gerçekleştirilmesini istedi. Alnıaçık, “Bizim teklifimiz çok açık. Bakanlık iki tane hesap uzmanı belirlesin, biz de yanlarına bir yeminli mali müşavir katalım. Bu ekip Ankara'daki ekmeğin maliyetini çıkarsın. Ortaya çıkan rakama biz razıyız. Hatta ekip daha kalabalık olsun, bu süreçteki bütün masraflarını da biz karşılayalım. Bu teklifi daha önce de yaptım. Artık bu kargaşa bitsin istiyoruz. Çünkü fırınlar şu anda zarar ediyor” ifadelerini kullandı.
Fırıncıların bakkallara ekmek gönderirken de zarara uğradığını belirten Alnıaçık, bakkallara uygulanan yüzde 20'lik iskontonun işletmeler üzerindeki yükü artırdığını dile getirdi. “Bakkala ekmek götürüyorsunuz, bunun resmî olarak yüzde 20 iskontosu var. Bu indirimi yapmak zorundasınız. Esnafımız artık araçla bakkala ekmek gönderemeyecek duruma geldi. Zaten zarar ediyoruz, bir de iskonto nedeniyle zararımız büyüyor” dedi.
“Maliyetleri karşılayamıyoruz”
Ekmek fiyatlarına zam gündeme geldiğinde kamuoyunda tepki oluştuğunu belirten Alnıaçık, üretim maliyetlerini karşılamayan fiyat politikalarının esnafı çıkmaza sürüklediğini savundu. Un fiyatlarına yüzde 45 civarında zam geldiğini, son olarak un tedarikçilerinden yeni bir fiyat artışı haberi aldıklarını aktaran Alnıaçık, üretim girdilerinin tamamı serbest piyasada belirlenirken ekmek fiyatının Bakanlık tarafından sınırlandırılmasına tepki gösterdi. Alnıaçık, “Biz ekmeğin maliyetini çıkardık, şu an bir ekmeğin maliyeti 25 lira. Bakın unun fiyatına yüzde 45-5- oranında zam geldi. Hatta daha bugün uncu 50 lira daha zam yaptığını söyledi. Her şeye zam geliyor, hangisini saysak bilemiyorum. Ürünü ben üretiyorum, bütün malzemelerimi piyasadan alıyorum ama fiyatını Ticaret Bakanlığı zararına belirliyor. O zaman Bakanlık olarak çıkın, benim aldığım ürünlerin fiyatını da belirleyin. Ekmeğin fiyatını artırmıyorsanız bizim aldığımız ürünlerin de fiyatını artırmayın. Buğdaya zam yapıyorsunuz, akaryakıta zam yapıyorsunuz ama ekmeğe gelince olmaz diyorsunuz. Bu işin sonu iyi yerlere gitmiyor. Maalesef kapanmalar başladı. Sektörün ticari olarak yapılacak hiçbir yanı kalmadı” diye konuştu.

“Bakanlık bize destek olmuyor”
Fırıncıların maliyetlerini düşürmeye yönelik herhangi bir destek alamadıklarını söyleyen Alnıaçık, çözümün yalnızca ekmek fiyatlarına zam yapılmasından ibaret olmadığını vurguladı. Üretimde kullanılan un, mazot, elektrik ve doğalgazın fırıncılara daha uygun fiyatlarla sunulması halinde zam ihtiyacının da ortadan kalkabileceğini belirten Alnıaçık, şu değerlendirmede bulundu:
“Zarar ediyoruz ama Bakanlığın bize bir desteği yok. Ekmek üreten esnafın giderlerini gözeterek unu, mazotu, elektriği ve doğalgazı bize daha uygun fiyattan versinler. O zaman zaten fiyat artışına gerek kalmaz. Bu ürünlerin fiyatlarına dokunmasınlar ya da bize uygun fiyattan temin etsinler. Biz de bir daha zam istemeyelim.”
"Halk ekmekle rekabet etmekte zorlanıyoruz"
Esnafın bir yandan artan maliyetlerle mücadele ettiğini, diğer yandan belediyelere bağlı halk ekmek işletmeleriyle rekabet etmek zorunda kaldığını belirten Alnıaçak, mevcut koşulların esnaf açısından eşit olmadığını savundu. Belediyelerin kâr marjı gözetmeden üretim yapabildiğini ve zarar durumunda belediye bütçesinden destek alabildiğini ifade eden Alnıaçak, özel fırınların ise bütün giderleri kendi imkânlarıyla karşılamak zorunda kaldığını söyledi. Alnıaçak, “Biz ayrıca Halk Ekmek ile rekabet içindeyiz. Karşımızda ekmek üzerinden siyaset yapan belediyeler var. Kâr marjı gözetmeden üretim yapıyorlar. Kendi elemanları çalışıyor, kendi yerlerinde üretim yapıyorlar. Bizim 10 kalem giderimiz varsa onların 3-4 kalem gideri var. Zarar etseler bile belediye bütçesinden bir şekilde finanse edilebiliyorlar. Biz ise hem ticaret yapmaya hem de onlarla rekabet etmeye mecbur bırakılıyoruz” ifadelerini kullandı.
"Maliyet baskısı kaliteyi ve kayıtlı üretimi tehdit ediyor"
Fırıncıların artan giderler karşısında ayakta kalmakta zorlandığını belirten Gürsel Alnıaçak, ekonomik baskının üretim kalitesi ve çalışma koşulları açısından da risk oluşturduğuna dikkat çekti. Bazı işletmelerin maliyetleri düşürmek amacıyla daha düşük kaliteli una yönelmek veya sigortasız ve yabancı işçi çalıştırmak zorunda kalabildiğini söyleyen Alnıaçak, Ankara'da sektörün denetim altında tutulduğunu ancak diğer illerde aynı koşulların bulunup bulunmadığının belirsiz olduğunu ifade ederek şunları söyledi:
“Bazı esnaflar beklediğini alamadığı zaman farklı yollara yönelebiliyor. Fırıncı kendisini kurtarabilmek için daha düşük kaliteli un kullanmaya başlayabiliyor. Yabancı ya da sigortasız işçi çalıştırmaya yeltenebiliyor. Ankara'da biz çok düzgün çalışıyoruz. Her şeyimiz sürekli kontrol altında. Sendikamız var ve sürekli takip ediyor. Peki diğer illerde durum ne? Türkiye'de 81 il, bine yakın ilçe var. Bunları kim denetliyor? Son dönemde ruhsatsız ya da kayıt dışı çalışmaya başlayan işletmeler ortaya çıktı. Biz de bunlarla ilgili gerekli başvuruları yapıyor, şikâyetlerimizi iletiyoruz” dedi.
“Usta yetişmiyor, işçilik maliyetleri yükseliyor”
Fırıncı esnafının karşı karşıya olduğu sorunların yalnızca girdi maliyetleriyle sınırlı olmadığını belirten Alnıaçak, sektörde usta yetişmemesinin de önemli bir problem haline geldiğini söyledi. Ekmek, simit, börek ve pastacılık alanlarında yetişmiş eleman bulmanın giderek zorlaştığını ifade eden Alnıaçak, nitelikli ustaların azalmasıyla birlikte maaşların da yüksek seviyelere çıktığını belirtti. Sektörün geleceği için mesleki eğitimin güçlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Alnıaçak, “Bir börek ustası, simit ustası ya da ekmek ustası artık o kadar azaldı ki maaşlar çok yüksek rakamlara çıktı. Kimse eleman bulamıyor. Buna çözüm bulmak için çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Gerekirse meslek liselerinde ekmek, pasta ve börek ustaları yetiştirilmeli. Bu zaten Türkiye'nin en büyük sorunlarından biri” değerlendirmesinde bulundu.




