Yapay zekâ ve robot teknolojilerinin çalışma hayatındaki etkisi giderek genişliyor. Bir dönem makinelerin yapamayacağı düşünülen el emeğine dayalı meslekler de bu dönüşümden nasibini alıyor. Tesisatçılar, marangozlar, elektrikçiler ve inşaat ustaları, yıllar içinde edindikleri mesleki deneyimleri kamera aracılığıyla kaydederek yapay zekâ sistemlerinin eğitimine katkı sağlıyor.
Milliyet’te yer alan habere göre, kafaya takılan kameralarla gerçekleştirilen çekimlerde ustaların çalışma biçimleri, el hareketleri ve mesleklerinin incelikleri kayıt altına alınıyor. Böylece yapay zekâ sistemlerinin gerçek çalışma ortamlarında insanların yaptığı işleri öğrenmesi amaçlanıyor. Ancak yeni kazanç kapısı olarak görülen bu uygulama, çalışanlar arasında gelecekte kendi işlerini yapabilecek teknolojileri yetiştirdikleri yönünde tartışmalara neden oluyor.
Ustalara saatlik 750 TL, ev işlerine 100 TL ödeme
Dünyanın 15 ülkesinden veri toplayan ve bugüne kadar 25 bin kişiye ulaştığı belirtilen sistemin Türkiye'de yaygınlaştırılması için ustalarla bire bir iletişim kuruluyor ve sosyal medya reklamlarından yararlanılıyor.
Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde, ustaların yaptıkları işleri kamera karşısında uygulayarak yapay zekâ sistemlerine veri sağladığı görülüyor. Paylaşımlara göre meslek gruplarına saatlik 750 TL, ev temizliği ve yemek yapımı gibi işlerde çalışanlara ise 100 TL ödeme yapılıyor.
Sistem üzerinden bugüne kadar 20 bin saatlik veri toplandığı ve bu çalışmalar karşılığında toplam 10 milyon TL ödeme gerçekleştirildiği de sosyal medyada paylaşılan bilgiler arasında yer alıyor. Uygulamadan gelir elde ettiğini belirten bazı ustalar, yeni katılımcıları da sisteme davet ediyor.
Ustalar yapay zekâ konusunda ikiye bölündü
Yapay zekâ sistemlerine mesleki bilgi aktarılması, çalışanlar arasında farklı görüşlerin ortaya çıkmasına yol açtı. Bazı ustalar bu çalışmayı ek gelir fırsatı olarak değerlendirirken bazıları yılların deneyiminin gelecekte kendi işlerini ellerinden alabilecek teknolojilere aktarılmasına tepki gösteriyor.
Sosyal medyada yapılan yorumlarda, özellikle mesleki deneyimin düşük ücretler karşılığında teknoloji şirketlerine aktarılması eleştiriliyor.
Kullanıcıların görüşlerinden bazıları şöyle:
“750 TL’ye geleceğini satıyorsun.”
“Şimdi hem para kazanıyor hem çalışıyorsun. 5 sene sonra hem para kazanamayacaksın hem çalışamayacaksın.”
“Ben bir kuaförüm. Robota geleceğimi satmam. Gençler gelsin, ücretsiz öğretirim.”
“Sanki biz yapmasak yapay zekâ öğrenmeyecek. O yüzden ne kazansak kâr.”
“Gerçek ustalar yaptığı işi çırağından bile gizler.”
“Sen yıllarca çalıştın, onlar bedavadan usta olacak.”
Kendi işini yapay zekâya öğretti, işinden oldu
Yapay zekânın yalnızca el emeğine dayalı meslekleri değil, ofis işlerini de dönüştürdüğü örnekler dikkat çekiyor.
Müşteri operasyon uzmanı olduğunu belirten bir çalışan, sosyal medyada yayımladığı videoda kendi yaptığı işi yapay zekâya öğretmek için bir ay boyunca sistemi eğittiğini anlattı. Çalışan, bu sürecin ardından işten çıkarıldığını ve görevini artık yapay zekânın üstleneceğini söyledi.
Katıldığı bir iş görüşmesinin de yapay zekâ tarafından gerçekleştirildiğini belirten genç çalışan, yaşadığı durumu “İşimi alan da robot, bana iş verecek olan da robot” sözleriyle anlattı.
Prof. Dr. Erdoğan: İşçiler bugün kazandıkları parayı daha önemli görüyor
Üsküdar Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Başkanı Prof. Dr. Barış Erdoğan, çalışanların kendi mesleki deneyimlerini yapay zekâya aktarmasının önemli bir çelişki yarattığına dikkat çekti.
İşçilerin bugün gelir elde etmek amacıyla yaptıkları işleri kaydettiklerini, ancak aynı zamanda gelecekte kendi yerlerini alabilecek teknolojilerin geliştirilmesine katkı sunduklarını belirten Erdoğan, şu değerlendirmelerde bulundu:
“Ciddi bir çelişki var. İşçiler bugün gelir elde etmek için kendi işlerini kaydediyor ama aynı zamanda gelecekte kendilerinin yerini alabilecek teknolojilerin geliştirilmesine katkıda bulunuyorlar.
Üstelik yapay zekâya aktarılan şey yalnızca el ve vücut hareketleri değil. Daha önce büyük ölçüde ustanın sahip olduğu bilgi, artık teknoloji şirketlerinin elinde de birikmeye başlıyor. İşçilerin bu sürecin sonuçlarını ne kadar bildikleri ise ayrı bir mesele. Bazıları riskin farkında. Fakat geçim sıkıntısı yaşayan bir insan için bugün kazanacağı para, yıllar sonra karşılaşabileceği işsizlik riskinden daha önemli.
İşçilerin bilgi ve deneyimleri sayesinde şirketlerin verimliliği artarken aynı işçiler işlerini kaybetme riskiyle karşı karşıya kalabilir. Kazanç şirketlere, işsizlik riski çalışanlara kalırsa burada ciddi bir toplumsal adaletsizlik ortaya çıkar.”
Ev temizliğinde kamera kullanımı mahremiyet tartışmasını gündeme getirdi
Uygulamanın dikkat çeken bir diğer boyutunu ise ev temizliği ve yemek yapımı gibi hizmetlerde çalışanların kamera kullanması oluşturuyor. Evlerin özel alanlarında gerçekleştirilen çekimler, kişisel verilerin korunması ve mahremiyet açısından hukuki ve etik tartışmaları beraberinde getiriyor.
Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Avukat Fatih Beyguoğulları, bu süreçte yalnızca yapılan işlere ilişkin görüntülerin değil, kişilerin özel yaşamlarına dair bilgilerin de kayıt altına alınabileceği uyarısında bulundu.
Beyguoğulları, yapay zekâ tabanlı şirketlerin veri işleme süreçlerinde açık ve şeffaf bilgilendirme yapması ve gerekli onayları alması gerektiğini belirterek şunları söyledi:
“Bu süreçte yalnızca ev işlerinin gerçekleştirilmesine ilişkin görüntüler değil; kişilerin yaşam alışkanlıkları, günlük rutinleri, aile ilişkileri, özel yaşam alanları ve kişisel verileri de işlenebilmekte. Yapay zekâ tabanlı şirketler elde ettikleri verilerin yapay zekâ modellerini eğitmek amacıyla işlenebileceğine dair açık, şeffaf bir bilgilendirmede bulunmalı, bunun için ilgili kişilerden onay almalıdırlar.”
Beyguoğulları ayrıca şirketlerin yatak odası, banyo ve benzeri mahrem alanlarda kesinlikle görüntü alınmasını engelleyecek mekanizmalar geliştirmesi gerektiğini vurguladı.
Yapay zekâya mesleki deneyim aktarılması, bir yandan çalışanlara yeni bir gelir imkânı sunarken diğer yandan iş güvencesi, emeğin karşılığı ve kişisel verilerin korunması konularını yeniden gündeme taşıyor. Teknolojik dönüşümün kazananlarının kim olacağı ise önümüzdeki dönemin önemli tartışma başlıklarından biri olmaya aday.





