Siyasal iktisatçı İnan Mutlu, Türkiye ile Afrika ülkelerindeki yıllık gıda enflasyonunu karşılaştıran bir grafik yayımladı. Ülkelerin resmî istatistik kurumlarının verilerinden derlenen çalışmaya göre Türkiye, yüzde 35,45’lik yıllık gıda enflasyonuyla açık ara ilk sırada yer aldı.
Türkiye’yi yüzde 17,6 ile Libya, yüzde 17,52 ile Nijerya, yüzde 15 ile Etiyopya ve yüzde 14,7 ile Malavi takip etti.
Mutlu, grafiği paylaşırken, “Tarıma en elverişsiz Afrika ülkelerinde bile gıda enflasyonu Türkiye’den çok daha düşük. Demek ki kader coğrafya değilmiş.” ifadelerini kullandı.
Türkiye’de gıda enflasyonu yeniden yükselişe geçti
TÜİK verilerine göre Haziran 2026’da gıda ve alkolsüz içecek fiyatları geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 35,45 arttı. Aynı dönemde yıllık tüketici enflasyonu yüzde 32,11 olarak gerçekleşirken, gıda enflasyonu genel enflasyonun 3,34 puan üzerinde seyretti.
Gıda ve alkolsüz içecekler grubunun yıllık enflasyona katkısı ise 8,61 puan olarak hesaplandı. Böylece yıllık enflasyonun dörtte birinden fazlası doğrudan gıda grubundan kaynaklandı.
Mayıs ayında yüzde 34,86 olan yıllık gıda enflasyonu, Haziran ayında yüzde 35,45’e yükselerek yeniden ivme kazandı.
Afrika’daki en yüksek oran Libya’da görüldü
Trading Economics tarafından ülkelerin resmî istatistik kurumlarından derlenen verilere göre Afrika’da en yüksek yıllık gıda enflasyonu yüzde 17,6 ile Libya’da kaydedildi. Libya’nın verisi Mayıs 2026 dönemine ait.
Nijerya’da Haziran ayında gıda fiyatları yıllık yüzde 17,52 artarken, Etiyopya’da Mayıs ayı verisi yüzde 15 olarak açıklandı. Malavi’de oran yüzde 14,7, Mozambik’te yüzde 13,35 ve Gambiya’da yüzde 12,33 olarak ölçüldü.
Buna göre Türkiye’deki yüzde 35,45’lik gıda enflasyonu, Afrika’daki en yüksek oran olan Libya’nın yaklaşık iki katına ulaştı.
Birçok Afrika ülkesinde oran tek haneli kaldı
Karşılaştırmada Türkiye ile birçok Afrika ülkesi arasındaki fark dikkat çekti.
Yıllık gıda enflasyonu Kenya’da yüzde 8,6, Somali ve Ruanda’da yüzde 8, Tunus’ta yüzde 7,1, Zambiya’da yüzde 6,7, Mısır’da yüzde 5,4, Tanzanya’da yüzde 4,1 ve Güney Afrika’da yüzde 1,9 olarak kaydedildi.
Fildişi Sahili’nde oran yüzde 2,4, Uganda’da yüzde 2,6, Namibya’da yüzde 2,5 olurken, Fas’ta gıda enflasyonu eksi yüzde 0,9 olarak gerçekleşti.
Bazı Afrika ülkelerinde ise gıda fiyatları yıllık bazda geriledi. Nijer’de gıda enflasyonu eksi yüzde 6,6, Çad’da eksi yüzde 5, Benin’de eksi yüzde 3,2, Togo’da eksi yüzde 2,8 ve Burkina Faso’da eksi yüzde 1,7 olarak açıklandı.
Veriler aynı döneme ait değil
Karşılaştırmada metodolojik bir farklılık da bulunuyor. Türkiye ve Afrika ülkeleri verilerini aynı dönemde yayımlamadığı için grafikte yer alan oranlar aynı aya ait değil.
Türkiye ve birçok ülkenin verisi Haziran 2026 dönemini kapsarken, Libya, Etiyopya, Gambiya, Somali ve Güney Afrika’nın en güncel verileri Mayıs 2026’ya ait. Cezayir ve Esvatini’de ise son açıklanan veriler Nisan 2026 dönemini gösteriyor.
Bu nedenle çalışma, ülkelerin aynı aya ait verilerini değil, yayımlanan en güncel yıllık gıda enflasyonu oranlarını karşılaştırıyor. Ayrıca ülkelerin tüketici sepetleri, gıda grubunun ağırlığı, veri toplama yöntemleri ve fiyat politikalarının farklılık gösterebildiği belirtiliyor.
Gıda enflasyonunu birçok ekonomik unsur etkiliyor
Karşılaştırma, gıda enflasyonunun yalnızca coğrafi veya tarımsal koşullarla açıklanamayacağını ortaya koyuyor. Döviz kuru, genel enflasyon beklentileri, enerji ve gübre maliyetleri, tarımsal verimlilik, ithalata bağımlılık, tedarik zinciri ve ekonomi politikaları da gıda fiyatları üzerinde belirleyici rol oynuyor.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), 2026’nın ilk dört ayında özellikle işlenmemiş gıda grubunda arz koşullarına bağlı fiyat artışlarının öne çıktığını bildirdi. Banka, uluslararası tarımsal emtia fiyatları, iklim koşulları ve arz gelişmelerinin gıda enflasyonu üzerindeki etkisini sürdürdüğünü belirtti.
Haziran değerlendirmesinde sebze fiyatlarında gerileme ve işlenmiş gıdada yavaşlama beklentisine rağmen, baz etkisi ve geçmiş dönem fiyat artışlarının etkisiyle yıllık gıda enflasyonu yüzde 35,45 seviyesine yükseldi.
Dünya genelinde daha yüksek oranlar da bulunuyor
Karşılaştırma yalnızca Türkiye ile verisi bulunan Afrika ülkelerini kapsıyor. Bu nedenle Türkiye’nin dünya genelinde en yüksek gıda enflasyonuna sahip ülke olduğu sonucu çıkarılamıyor.
Küresel ölçekte Venezuela ve İran’da Türkiye’den daha yüksek gıda enflasyonu oranları bulunurken, Arjantin’de Haziran ayı gıda enflasyonu yüzde 34,4 ile Türkiye’nin hemen altında yer aldı.
Buna karşın yayımlanan son veriler dikkate alındığında Türkiye, verisi bulunan Afrika ülkelerinin tamamını geride bırakarak kıta karşılaştırmasında açık ara en yüksek gıda enflasyonuna sahip ülke oldu.
