Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK), dijital platformlarda artan yayıncılık faaliyetleri için yeni bir denetim süreci başlatıyor. RTÜK Başkanı Mehmet Daniş, TBMM Okul Saldırılarının Nedenlerini Araştırma Komisyonu'nda yaptığı açıklamada, YouTube başta olmak üzere internet üzerinden düzenli yayın yapan kanalların mevcut yayıncılık mevzuatı kapsamına alınacağını duyurdu. Yeni düzenlemeyle birlikte geleneksel televizyon yayıncılığında uygulanan lisans, yayın standardı ve denetim mekanizmaları dijital platformlara da uygulanacak.
Düzenli yayın yapan kanallara lisans şartı
Yeni sistem kapsamında bireysel ve anlık sosyal medya paylaşımları kapsam dışında tutulacak. Ancak düzenli olarak haber, tartışma programı, analiz ve benzeri içerikler üreten YouTube kanalları 10 yıllık yayın lisansı almak zorunda olacak. Lisans kapsamına giren kanallardan elde ettikleri yayın gelirlerinin yüzde 1,5'i oranında pay alınması planlanıyor. RTÜK, uygulamanın teknik ve hukuki altyapısını oluşturmak için YouTube ve diğer dijital platform temsilcileriyle görüşmelerini sürdürüyor.
Sokak röportajlarına etik standart geliyor
Yeni düzenlemenin önemli başlıklarından biri de sokak röportajları olacak. RTÜK Başkanı Daniş, kamuoyunu yanıltan, dezenformasyon içeren veya hakaret unsuru taşıyan röportajların önüne geçmek amacıyla bu yayınlara da geleneksel habercilik etik ilkelerinin uygulanacağını belirtti. Bu adımla birlikte dijital içeriklerde yayın kalitesinin artırılması ve izleyici haklarının korunması hedefleniyor.
Denetimde yapay zekâ kullanılacak
Milyonlarca saatlik içeriğin yer aldığı dijital platformlarda manuel denetimin yeterli olmayacağına dikkat çeken RTÜK, yapay zekâ destekli denetim sistemlerinden yararlanacak. Geliştirilecek sistemler; nefret söylemi, etik dışı içerikler, telif ihlalleri ve belirli riskli ifadeleri tespit ederek uzman denetçilerin incelemesine sunacak. Ağır ihlallerde içerik kaldırma, erişim engeli ve lisans iptaline kadar uzanan yaptırımlar uygulanabilecek.
Çocukları korumaya yönelik semboller güçlendirilecek
RTÜK, çocukların dijital içeriklerden korunması amacıyla Akıllı İşaretler Koruyucu Sembol Sistemi'ni de yeniliyor. Yeni sistemde şiddet türleri, ayrımcılık, intihar, kumar, uyuşturucu kullanımı ve uygunsuz dil gibi riskli içerikler daha ayrıntılı şekilde sınıflandırılacak. Yaş kategorilerine 10+ ve 16+ sembolleri de eklenecek. Daniş, yeni uygulamanın amacının çocukları dijital dünyadan uzaklaştırmak değil, bu dünyadan güvenli ve bilinçli şekilde yararlanmalarını sağlamak olduğunu belirtti.
Daniş, yeni koruyucu sembol sistemiyle ilgili yaptığı açıklamada, "Kısa zaman içerisinde uygulamaya başlayacağımız yeni koruyucu sembol sisteminde şiddetin türleri, ayrımcılık, intihar gibi isteğe bağlı yayın hizmetlerine özel yazılı uyaranlar geliştirildi. Çocukların korunmasına yönelik kriterleri güçlendirdik, savunmasız gruplara yönelik koruma yaklaşımı daha da genişlettik. Günümüzde çocuklar için önemli bir sorun olan zorbalık ilk kez çok boyutlu şekilde ele alındı. Kumar gibi davranışsal bağımlılık, uyuşturucu gibi madde kullanımına ve dilin doğru kullanımına özen gösterilerek bağımlılık ve uygunsuz dil olmak üzere iki yeni içerik sembolü eklenmesi planlanmaktadır. Ayrıca, yaş kategorilerine de 10+ ve 16+ sembollerinin eklenmesi ve çocuklara yönelik olumsuz içerik taşıyan yayınların yayınlanma saatlerinin yeni semboller ışığında yeniden düzenlenmesi yapılacaktır. Böylece hem içeriklerin daha doğru sınıflandırılmasını hem de ailelerin daha bilinçli tercihler yapabilmesini hedefliyoruz." ifadelerini kullandı.
Son 5 yılda 345 milyon liralık ceza
RTÜK Başkanı Daniş, koruyucu yayıncılık anlayışının yalnızca yaptırım değil, aynı zamanda nitelikli içerik üretimini teşvik etme ve rehberlik etme amacı taşıdığını söyledi. 6112 sayılı Kanun kapsamında şiddeti özendiren, müstehcenlik içeren, ayrımcılık yapan ve çocukların gelişimini olumsuz etkileyen yayınlara karşı mücadele edildiğini belirten Daniş, son 5 yılda bu ihlaller nedeniyle 454 idari yaptırım uygulandığını ve yaklaşık 345 milyon lira para cezası kesildiğini açıkladı.
Gençlerin dijital kullanımı değişiyor
RTÜK tarafından gerçekleştirilen "Gençlerin Medya Kullanımı ve Dijital Okuryazarlık Araştırması" da gençlerin medya alışkanlıklarındaki değişimi ortaya koydu. Araştırmaya göre 15-21 yaş grubundaki gençlerin günlük ortalama televizyon izleme süresi 40 dakikaya geriledi. Dijital okuryazarlık seviyesinde ise önemli artış yaşandı. 2022 yılında düşük dijital okuryazarlık oranı yüzde 35,6 iken, bu oran 2025'te yüzde 13,9'a düştü. Yüksek dijital okuryazarlık oranı ise yüzde 29,4'ten yüzde 57,2'ye yükseldi. RTÜK Başkanı Daniş, algoritmik şeffaflığın artırılması, yaş doğrulama sistemlerinin geliştirilmesi, ebeveyn kontrol araçlarının güçlendirilmesi ve çocuk hakları etki değerlendirmelerinin yaygınlaştırılması gerektiğini belirterek tüm paydaşları iş birliğine davet etti.
