Rusya-Ukrayna savaşının sona erdirilmesine yönelik kapalı kapılar ardındaki görüşmelerde, Donbas’ın kontrolünün Rusya’ya verilmesi karşılığında Ukrayna’nın NATO’ya alınması senaryosunun gündeme getirildiği öne sürüldü.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, ABD’nin bu soruyu gündeme taşıdığını doğrularken, güvenlik garantilerinde uzlaşılması halinde konuyu topluma danışacağını belirtti; Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ise Ukrayna’nın NATO üyeliğinin yeniden ele alınması çağrısı yaptı. Öte yandan Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, taleplerinden geri adım atmayacağını ve Ukrayna’daki Batılı askerlerin "meşru hedef" sayılacağını söyledi.
The Wall Street Journal’ın (WSJ) kaynaklara dayandırdığı habere göre ABD’li yetkililer, Rusya-Ukrayna savaşını bitirmeye dönük son görüşmelerde Donbas’ın kontrolünün Rusya’ya bırakılması karşılığında Ukrayna’nın NATO üyeliği ihtimalini ele aldı. WSJ’nin aktardığına göre ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı ve özel temsilcisi Jared Kushner, son aylarda kapalı kapılar ardındaki barış temaslarında "Ukrayna’nın Rusya’ya toprak vermesi karşılığında NATO üyeliği" fikrini ortaya attı.
Kaynaklar, Trump’ın kamuoyuna yansıyan açıklamalarında Ukrayna’nın NATO üyeliğini reddettiğini, ancak Kushner ve Trump’ın Barış Özel Temsilcisi Steve Witkoff’un son toplantılarda bu başlığı sıkça dile getirdiğini belirtti.
Masadaki iki senaryo ve Dublin temasları
Kaynaklara göre söz konusu başlık, geçen hafta Dublin’de Kushner ve Witkoff’un Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile yaptığı görüşmede de gündeme geldi. ABD’nin son dönemdeki toplantılarda iki senaryo sunduğu ifade edildi.
Bunlardan ilkinde NATO üyeliği karşılığında Ukrayna’nın Donbas bölgesinin kontrolünü Rusya’ya vermesi öngörülürken, ikinci senaryoda çatışmaların Donbas’ın Ukrayna’da kalacağı biçimde durdurulması ve Ukrayna’ya ABD ile Avrupa ülkeleriyle imzalanacak anlaşma yoluyla Rus saldırılarına karşı güvenlik garantileri sağlanması yer aldı.
Zelenskiy’den güvenlik garantisi talebi
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, ABD’nin toprak karşılığında NATO üyeliğini gündeme getirdiğini belirterek, gazetecilere yaptığı ve yayımlanmak üzere aktardığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:
“Amerikalılar bir mesele ortaya attı: 'Ukrayna NATO'ya üye olursa ne olur? Ukrayna Donbas'tan çekilir mi?' Bu soru ilk kez soruldu”
Danimarka ve İrlanda’da Avrupalı liderlerle savaşın sona erdirilmesini ele aldıktan sonra konuşan Zelenskiy, öncesinde Birleşik Arap Emirlikleri’nde ABD arabuluculuğunda iki gün süren Rusya-Ukrayna müzakerelerinin yapıldığını hatırlattı. 10-11 Kasım’da Abu Dabi’deki görüşmelerin ardından da ABD’li müzakerecilerin Donbas’tan çekilme karşılığında NATO üyeliği fikrini gündeme getirdiğini söyleyen Zelenskiy, Kiev’in toprak tavizine hazır olmadığını ve NATO ile Avrupa Birliği (AB) nezdinde "somut güvenlik garantileri" üzerinde çalışıldığını aktardı.
Zelenskiy, Batılı ülkelerin güvenlik güvencelerini ortaya koyması ve anlaşma kapsamında NATO ile AB’nin güvenlik garantilerinde uzlaşı sağlanması halinde öneriyi halk oylamasına sunacağını belirterek, "Bu kararı tek başıma alma hakkım yok," dedi.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Avrupa güvenlik mimarisindeki değişiklik taleplerini "tehlikeli" olarak nitelendiren Zelenskiy, bunun yeni savaşlara yol açabileceği uyarısında bulundu ve "Avrupa'da gerçek güvenlik AB ve NATO demektir. Güvenlik için başka garanti yok. Durum bu" diye konuştu. Zelenskiy ayrıca Rusya’nın kış aylarına odaklandığını ifade ederek, "Her şeyi bu kışa bağlamış durumdalar" dedi.
Macron’dan NATO çağrısı
Fransa ve İngiltere eş başkanlığında Berlin’de düzenlenen Gönüllüler Koalisyonu toplantısının ardından perşembe günü açıklama yapan Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Ukrayna’nın NATO üyeliğinin yeniden gündeme alınmasını desteklediğini söyledi ve müttefiklere Kiev’e gerekli hava savunma sistemlerinin sağlanması için "azami çaba" çağrısında bulundu. Macron, "Rusya'nın maksimalist tutumu karşısında, Ukrayna'nın NATO'ya katılımı konusunu yeniden gündeme almamız gerektiğine inanıyorum," ifadelerini kullandı.
Ukrayna’nın NATO üyeliği meselesinin 2022 yılının başlarında "tamamen farklı" bir konjonktürde gündemden çıkarıldığını belirten Macron, Avrupa’nın uzun vadeli güvenliğine dikkat çekerek şu sözleri dile getirdi:
“Biz Avrupalılar açısından da şu soru gündeme geliyor: Ertesi gün ne olacak? Çünkü Ukrayna, son derece iyi donatılmış ve büyük bir orduya sahip bir ülke olacak. Uzun vadeli güvenliğimiz açısından Ukrayna'nın NATO üyeliği anlamlı”
Rusya’nın Şubat 2022’de başlattığı geniş çaplı saldırının ardından Batılı müttefikler, savaş halindeki bir ülkenin ittifaka alınmasının 5. Madde kapsamında Rusya ile doğrudan çatışma doğurabileceği kaygısıyla kısa vadeli üyeliği dışlamıştı. Rusya ise güney ve doğuda geniş alanları ele geçirmiş, hâlen bir kısmı Ukrayna kontrolünde olan Donbas’ın tamamında hak iddia etmiş ve Ukrayna’nın NATO üyeliğine kesin biçimde karşı çıkmıştı.
Putin’in tutumu ve AB müzakere ekibi
Bu hafta Moskova’da Steve Witkoff ve Jared Kushner ile görüşen Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, taleplerinden geri adım atmayacağını ortaya koydu. Ukrayna ve Rusya mevzileri arasında askerden arındırılmış bölge oluşturulmasına karşı çıkan Putin, savaş sonrasında Ukrayna’ya Batılı askerlerin konuşlandırılmasını güvenlik tehdidi olarak niteledi ve bu askerlerin Rusya için "meşru hedef" olacağını söyleyerek, "Başka bir deyişle savaş derhal yeniden alevlenir" şeklinde konuştu.
Öte yandan Putin, ABD Başkanı Donald Trump ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in gelecek perşembe Çin’in Shenzhen kentinde bir araya gelmesinin planlandığı bildirildi. ABD’li yetkililere göre üçlü zirvenin gündeminde Ukrayna savaşı yer almazken, Macron’un açıklamalarının üç liderin Çin’deki zirvesinden saatler sonra gelmesi dikkat çekti.
Buluşma, üç liderin Avrupalıları dışarıda bırakarak Ukrayna konusunda anlaşmaya çalışabileceği yönünde Avrupa’da endişe yarattı. Kushner ise Avrupalıların "masada olmadığı" bir anlaşmanın mümkün olmadığını savunarak, Putin’in bunu "denemeye hazır" olduğunu öne sürmüştü.
İrlanda’nın başkenti Dublin’de cuma günü yapılan AB Zirvesi’nde ise Avrupa’nın müzakere heyetinin AB kurumları ile E5 ülkeleri olarak anılan Almanya, Fransa, İngiltere, İtalya ve Polonya’dan oluşması kararlaştırıldı.




