Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) tarafından yayımlanan Küresel Mevsimsel İklim Güncellemesi, küresel ölçekte sıcaklık rekorları ve iklim dengesizlikleri riskine dikkat çekerken, ekim-aralık dönemi için hazırlanan sıcaklık ve yağış tahminlerini kamuoyuyla paylaştı.
Raporda görüşlerine yer verilen WMO Genel Sekreteri Celeste Saulo, El Nino'nun iyice yerleşmiş durumda olduğunu ve hızla güçlendiğini belirtti. Saulo, WMO tahminlerinin El Nino hava olayının Şubat 2027'ye kadar sürme ihtimalinin neredeyse yüzde 100 olduğunu ve en azından 1950'den bu yana görülen en güçlü El Nino olaylarından biri olabileceğini gösterdiğini vurguladı.
WMO raporunda, orta ve doğu tropikal Pasifik'teki deniz yüzeyi sıcaklıklarının ekim, kasım ve aralık döneminde rekor seviyelere çıkmasının öngörüldüğü ifade edildi. Bu durumun, dünya genelinde hava modellerini yönlendirecek, ekonomileri, ekosistemleri ve toplumları etkileyecek olan El Nino hava olayının güçlendiğini açıkça gösterdiği kaydedildi.
Sıcaklık artışına neden olan El Nino'nun aralık ayında beklenen zirve noktasına ulaşmadan önce şiddetini artırmaya devam edeceği belirtilen raporda, bu durumun dünyanın büyük bölümünde sıcaklıkların ortalamanın üzerinde seyretmesine yol açması ve yağış düzenlerini değiştirerek farklı bölgelerde kuraklık ve sel riskini artırmasının muhtemel olduğu vurgulandı.
Deniz yüzeyi sıcaklıklarında rekor artışlar
Raporda, El Nino'nun merkezindeki bölge olan orta ve doğu Ekvatoral Pasifik'teki deniz yüzeyi sıcaklık değerlerinin haziranda normalin ortalama 1,6 derece üzerinde olduğuna işaret edilerek, bu değerlerin ağustosta normalin 2,5 derece üzerine çıkarak belirgin bir artış gösterdiği kaydedildi.
Avrupa Birliği'nin (AB) Copernicus İklim Değişikliği Servisi (C3S), ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (NOAA) ve NASA'nın aylık raporlarına atıfta bulunulan raporda, dünyanın kayıtlara geçen en sıcak ağustos ayını yaşadığına değinilerek küresel deniz yüzeyi sıcaklığının ağustosta şimdiye kadar gözlemlenen en yüksek seviyeye ulaştığı bildirildi. Ekim-aralık döneminde geniş bölgelerde sıcaklıkların ortalamanın (1993-2009 döneminde) üzerinde seyretme ihtimalinin çok yüksek olduğunun öngörüldüğü, bunun her bölgede her gün sıcaklıkların ortalamanın üzerinde olacağı anlamına gelmese de aşırı sıcaklık olayları ve sıcaklığa bağlı etkilerin görülme olasılığını artıran güçlü bir mevsimsel sinyale işaret ettiği değerlendirmesinde bulunuldu.
El Nino nedir ve nasıl oluşur?
El Nino, Pasifik Okyanusu'ndaki su sıcaklıklarının ve rüzgar düzenlerinin normalin dışına çıkmasıyla ortaya çıkan küresel bir iklim olayıdır. İspanyolca'da "erkek çocuk" veya "küçük İsa" anlamına gelen bu ismin verilme nedeni, olayın genellikle yıl sonunda, Noel dönemine yakın günlerde Güney Amerika'nın batı kıyılarında (Peru ve Ekvador açıkları) etkisini göstermeye başlamasıdır.
Olayın oluşum süreci şu mekanizmalarla gerçekleşir:
-
Rüzgarların Zayıflaması: Normal şartlarda Pasifik Okyanusu'nda doğudan batıya (Güney Amerika'dan Asya ve Avustralya'ya) doğru esen ticaret rüzgarları (alizeler) vardır. Bu rüzgarlar yüzeydeki sıcak suyu batıya iter ve doğuda derinlerdeki soğuk suyun yüzeye çıkmasını sağlar.
-
Akıntının Değişmesi: El Nino döneminde bu rüzgarlar zayıflar veya yön değiştirir. Bunun sonucunda biriken sıcak su kütlesi yeniden Güney Amerika kıyılarına doğru geri akar.
-
Sıcaklık Artışı: Okyanus yüzey suyu sıcaklığı ortalamanın üzerine çıkar ve bu durum küresel hava akımlarını (atmosfer dolaşımını) tetikler.
Dünya genelindeki etkileri nelerdir?
El Nino, sadece okyanus bölgesini değil, tüm dünyadaki iklim dengelerini etkileyen zincirleme bir reaksiyona yol açar:
-
Kuraklık ve Orman Yangınları: Avustralya, Endonezya, Güneydoğu Asya ve Güney Afrika gibi bölgelerde şiddetli kuraklıklara ve buna bağlı tarımsal krizler ile orman yangınlarına neden olur.
-
Aşırı Yağışlar ve Seller: Peru, Ekvador ve Şili gibi Güney Amerika'nın batı kıyılarında şiddetli yağışlara, su baskınlarına ve heyelanlara yol açar.
-
Küresel Sıcaklık: Dünyadaki ortalama hava sıcaklıklarının artmasında önemli bir etken olup, rekor sıcaklık yıllarının yaşanmasına zemin hazırlar.
-
Ekosistem Değişiklikleri: Sıcak su akıntısı, kıyılardaki besin zincirini bozarak balık popülasyonlarının (özellikle hamsi türlerinin) azalmasına ve balıkçılık sektörünün zarar görmesine sebep olur.
Genellikle 2 ila 7 yılda bir tekrarlayan ve 9 ila 12 ay kadar süren El Nino'nun tam zıt yönlü soğuk evresi ise La Nina ("kız çocuk") olarak adlandırılmaktadır. Bu iki olay arasındaki geçiş dönemlerinde ise nötr yani doğal hava koşulları geçerli olmaktadır.
