Türkiye'nin yakın tarihinde önemli bir yere sahip olan Diyarbakır E Tipi Kapalı Cezaevi, demokrasi ve insan hakları hafızasını yaşatacak bir kültür merkezine dönüştürülüyor. Birinci derece tescilli korunacak yapı statüsündeki cezaevinde güçlendirme çalışmaları ile sonradan eklenen yapıların kaldırılması tamamlanırken, proje teşhir ve tanzim aşamasına geçti.
Hazırlanan proje kapsamında, cezaevinin tarihi dokusu korunarak darbe döneminde yaşanan hak ihlalleri ve toplumsal travmalar ziyaretçilere aktarılacak. Aynı zamanda yapı, kütüphane, sergi salonları ve kültürel etkinlik alanlarıyla yaşayan bir merkez olarak hizmet verecek.
Dönem tanıkları projeye yön verdi
Hafıza Müzesi'nin içerik ve mekânsal kurgusu hazırlanırken yalnızca arşiv belgelerinden değil, cezaevinde tutuklu bulunan kadın ve erkeklerin tanıklıklarından da yararlanıldı. Tarihçiler, akademisyenler ve sivil toplum kuruluşlarının katkılarıyla yürütülen saha çalışmaları sonucunda koğuşlar ve ortak kullanım alanları, dönemin atmosferini yansıtacak şekilde tasarlandı.
Projede, yaşanan acıların ve insan hakları ihlallerinin üzeri örtülmeden gelecek kuşaklara aktarılması amaçlanıyor.
Toplam 47 dönümlük alana yayılan kompleksin 18 bin 500 metrekarelik kapalı bölümünde hafıza müzesi, sergi alanları ve geniş bir kütüphane yer alacak. Eski spor salonu ise 520 kişilik tiyatro, konser ve panel salonuna dönüştürülürken, açık alanlarda kültür ve sanat etkinliklerine ev sahipliği yapacak peyzaj düzenlemeleri gerçekleştiriliyor.
2027'nin ilk yarısında açılması planlanıyor
Cezaevinin müzeye dönüştürülmesi kapsamında Adalet Bakanlığı tarafından nakil işlemleri tamamlanmış, yapı Ekim 2022'de kapatılarak Kültür ve Turizm Bakanlığına devredilmişti. Koruma ve restorasyon projelerinin onaylanmasının ardından 2024 yılında başlayan çalışmalar, taşıyıcı sistem güçlendirmeleri ve çatı yenileme işlemleriyle devam etti. Bugün ise mekanik, elektrik ve müze teşhir sistemlerinin montajı sürüyor.
Çalışmaların 2026 yılı boyunca tamamlanması, Diyarbakır Hafıza Müzesi ve Kültür Merkezi'nin ise 2027 yılının ilk yarısında ziyaretçilerini ağırlamaya başlaması planlanıyor. Projenin, geçmişle yüzleşmeyi sağlayan önemli bir hafıza mekânı olmasının yanı sıra Diyarbakır'ın kültür hayatına ve hafıza turizmine de önemli katkılar sunması bekleniyor.
