DEM Parti Milletvekili Ömer Faruk Gergerlioğlu, İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) davasında etkin pişmanlık kapsamında ifade veren iş insanı Murat Kapki’nin mahkemeye sunduğu dilekçedeki iddiaları Meclis gündemine taşıdı. Gergerlioğlu, Adalet Bakanı Akın Gürlek’e 47 maddelik soru önergesi vererek, Kapki’nin ifadeleriyle ilgili savcılık ve yargı süreçlerini sorguladı.
Kapki, mahkemeye sunduğu dilekçede, “ailesini korumak ve tahliye edilmek” umuduyla bazı beyanlarda bulunduğunu, savcıların bu ifadeleri tam olarak tutanağa geçirmediğini ve kendisine “istersen yazarız, istemezsen tutanağa geçirmeyiz” denildiğini iddia etmişti. Ayrıca Kapki, bazı ticari ilişkiler ve mal varlığı devri konularında verdiği bilgilerin dikkate alınmadığını, İsmail Kaan hakkında anlattıklarının soruşturma evrakına geçmediğini öne sürmüştü.
Gergerlioğlu, soru önergesinde Kapki’nin dilekçesindeki iddiaların doğruluğunun araştırılıp araştırılmayacağını, MASAK raporlarının incelenip incelenmediğini ve üçüncü kişilerce yönlendirilmiş olabileceği beyanların adli bir incelemeye tabi tutulup tutulmayacağını sordu. Ayrıca Gergerlioğlu, Kapki’nin “sen dosyada çok alt sıralardasın, örgütte bile değilsin, anlat ve çık” gibi ifadelerle yönlendirildiğini ve bazı soruları “evet olabilir, ben de duymuştum” tarzında cevapladığını ileri sürdüğünü belirtti.
Milletvekili Gergerlioğlu, Kapki’nin bu beyanlarının sadece İBB dosyasını değil, etkin pişmanlık uygulamasının güvenilirliği, ifade özgürlüğü, savunma hakkı ve adil yargılanma ilkeleri açısından da ciddi soru işaretleri doğurduğunu vurguladı. Haberde, Kapki’nin ifadelerinin savcılık tarafından baskı veya yönlendirme altında alındığı iddialarının, soruşturmanın tarafsızlığı ve adaletin sağlanması açısından önem taşıdığı ifade edildi.
Gergerlioğlu, bu kapsamda Adalet Bakanı Gürlek'e şu soruları yöneltti:
1. İstanbul Büyükşehir Belediyesi soruşturması ve bu soruşturma kapsamında açılan davada, etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanmak üzere ifade veren kişi sayısı kaçtır? Bu kişilerin kaçının ifadesi iddianamede veya esas hakkındaki değerlendirmelerde delil olarak kullanılmıştır?
2. Murat Kapki’nin mahkemeye sunduğu dilekçede yer alan, etkin pişmanlık kapsamındaki beyanlarını “tahliye edilme umuduyla” ve “ailesini korumak için” verdiği yönündeki iddialar hakkında Bakanlığınızın bilgisi var mıdır?
3. Bir soruşturma veya kovuşturmada, şüpheli ya da sanığa doğrudan veya dolaylı biçimde tahliye vaadinde bulunularak ifade alınması hukuken mümkün müdür?
4. Haberde Kapki’nin savcıların kendisine “sen dosyada çok alt sıralardasın, örgütte bile değilsin, anlat ve çık” dediğini iddia ettiği aktarılmaktadır. Savcılık makamının, bir kişiye “anlat ve çık” şeklinde beyanda bulunduğu iddiası doğruysa, bu durum ifade özgürlüğü ve özgür iradeyle beyanda bulunma ilkesiyle bağdaşmakta mıdır?
5. Etkin pişmanlık kapsamında verilen ifadelerin geçerliliği açısından, bu beyanların herhangi bir baskı, tehdit, vaat ya da yönlendirme olmaksızın verildiğinin tespiti için hangi usuller uygulanmaktadır?
6. Haberde Kapki’nin “istersen yazarız” denildiğini ve bazı hususların yazılmamasına rıza gösterdiğini söylediği yer almaktadır. Murat Kapki’nin bazı beyanlarının savcılarca önemsenmediği, hatta bazı hususların tutanağa geçirilmediği yönündeki iddiaları hakkında herhangi bir inceleme başlatılmış mıdır?
7. Şüpheli veya sanığın anlattığı hususların tutanağa eksik geçirilmesi ya da bilinçli şekilde dışarıda bırakılması halinde bu fiil hangi hukuki ve disipliner sonuçları doğurur?
8. Soruşturma evrakında yer almayan, ancak mahkemeye sunulan dilekçede ayrıntılı biçimde anlatılan hususların doğruluğunu araştırmak üzere savcılık veya HSK tarafından re’sen inceleme yapılacak mıdır?
9. Bir şüpheli ya da sanığın, ifade sürecinde “ailemin tutuklanmasını engellemek için savcılarla uyum içinde hareket ettim” demesi, soruşturma sürecinde aile üzerinden baskı kurulduğu kuşkusunu doğurmaz mı?
10. Soruşturma makamlarının, şüpheli veya sanığın eşi, çocukları ya da yakınları üzerinden dolaylı baskı kurmasının engellenmesine yönelik özel bir denetim mekanizması var mıdır?
11. Kapki’nin, Mücahit Birinci’nin kendisine para ve içerik dayatmasıyla iftira atmasını önerdiğini anlattığını ancak bu beyanlarının soruşturma evrakına tam yansımadığını ileri sürmesi karşısında, bu iddialar hakkında herhangi bir adli işlem başlatılmış mıdır?
12. Haberde Kapki’nin mal devri, para alacağı ve bazı kişilerin dosyadan çıkarabileceği yönündeki beyanlarını savcılara anlattığını söylediği yer almaktadır. Murat Kapki’nin İsmail Kaan ve Osman Kaan’a ilişkin anlatımlarının da soruşturma tutanaklarına tam olarak geçirilmediği iddiası hakkında ne işlem yapılmıştır?
13. Kapki’nin, belirttiği 1 milyon 750 bin dolarlık para hakkında el koyma talebinde bulunduğunu, ancak bu konuda işlem yapılmadığını iddia etmesi karşısında, soruşturma makamlarınca neden işlem yapılmamıştır?
14. Kapki’nin “İsmail Kaan’ın ifadesi bile alınmadı” yönündeki iddiası doğru mudur? Doğruysa bunun gerekçesi nedir?
15. Aynı dosyada bazı kişilerin sanık yapıldığı, bazılarının ise benzer anlatımlara rağmen soruşturma dışında bırakıldığı yönündeki iddialar hakkında Bakanlığınız bir denetim yapacak mıdır?
16. Etkin pişmanlık beyanı veren bir kişinin, daha sonra mahkemeye sunduğu dilekçede bu beyanları baskı, vaat veya korku nedeniyle verdiğini söylemesi halinde, önceki beyanların delil değeri nasıl belirlenmektedir?
17. Ceza yargılamasında etkin pişmanlık kapsamındaki ifadelerin güvenilirliğini test etmek için, bu ifadelerin maddi delillerle ve bağımsız bulgularla doğrulanması zorunlu mudur?
18. Yalnızca özgürlüğüne kavuşma umuduyla verildiği iddia edilen bir beyanın, başka sanıklar aleyhine kullanılmasının adil yargılanma hakkı bakımından doğuracağı sakıncalar Bakanlığınızca değerlendirilmekte midir?
19. Bir şüphelinin “savcılara güvendim, biraz sonra serbest kalacağımı düşündüm” diyerek ifade verdiğini söylemesi, savcılık makamının yönlendirici rol üstlendiği kuşkusunu güçlendirmez mi?
20. Murat Kapki’nin, üçüncü ifadesinin ertesi günü tutukluluk incelemesinde SEGBİS üzerinden “para karşılığı seni serbest bırakırız diye avukatlar geliyor, dün bu konuda savcılığa da ifade verdim” dediğini; ancak bunun savcılık evrakında yer almadığını söylemesi hakkında inceleme yapılmış mıdır?
21. Savcılık evrakı ile SEGBİS kayıtları arasında farklılık iddiası varsa, bu farkın tespiti için ses ve görüntü kayıtları, ifade tutanakları ve UYAP kayıtları karşılaştırılacak mıdır?
22. Kapki’nin bir aşamada avukatsız ifade verdiğini belirtmesi dikkate alındığında, bu ifadenin hangi usulle alındığı, müdafiden vazgeçme beyanının nasıl tespit edildiği ve bunun özgür iradeyle yapılıp yapılmadığı araştırılmış mıdır?
23. Ağır suç isnatları içeren ve çok sayıda sanığın bulunduğu bir soruşturmada, avukatsız ifade alınması Bakanlığınıza göre savunma hakkı açısından sorunlu değil midir?
24. Murat Kapki’nin, “beni bırakacaklarını vaadettikleri için savcılarla uyum içinde hareket ettim, ama gelinen noktada hem örgüt üyesi olarak suçlanıyorum hem de birçok ayrı suçtan hapis cezası isteniyor” şeklindeki iddiası hakkında Bakanlığınızın değerlendirmesi nedir?
25. Bir kişinin etkin pişmanlıktan yararlanma iradesi oluşturulurken serbest bırakılacağı izleniminin verilmesi, sonrasında ise bu beklentinin boşa çıkarılması, ceza muhakemesinin dürüstlük ilkesiyle bağdaşır mı?
26. Kapki’nin dilekçesinde sağlık sorunları, ameliyat gerekliliği ve çocuğuna depresyon tanısı konduğu yönündeki anlatımları dikkate alındığında, tutukluluğun ölçülülüğü yeniden değerlendirilmiş midir? Haberde bu hususların tahliye talebinin parçası olduğu belirtilmektedir.
27. Tutuklu yargılanan kişilerin kendileri ve aile bireyleri üzerindeki ağır sosyal ve psikolojik sonuçlar, etkin pişmanlık beyanlarının güvenilirliğini etkileyen bir unsur olarak değerlendirilmekte midir?
28. İBB davasında toplam 402 sanık ve 107 tutuklu bulunduğu iddia edilmektedi. Bu kadar büyük bir dosyada, etkin pişmanlık beyanlarının yönlendirme ve pazarlık iddialarından arındırılmış şekilde elde edilmesini sağlamak için hangi özel denetim mekanizmaları işletilmektedir?
29. Aynı dosyada ifade veren kişilerin beyanlarının medyaya sızdırıldığı ve bunun bazı kişileri hedef haline getirdiği iddiası da haberde yer almaktadır. Soruşturma gizliliğini ihlal eden sızıntılar hakkında herhangi bir işlem yapılmış mıdır?
30. Etkin pişmanlık kapsamında verilen ifadelerin soruşturma aşamasında basına sızdırılması, hem beyan sahibinin güvenliği hem de masumiyet karinesi bakımından ihlal değil midir?
31. Savcıların, bir kişinin savunma ve açıklamalarından yalnızca kendi kurdukları senaryoya uygun bölümleri tutanağa geçirip diğer kısımları dışarıda bırakmaları halinde bunun adı delil seçiciliği değil midir?
32. Bakanlığınız, Murat Kapki’nin dilekçesinde yer alan iddialar nedeniyle ilgili soruşturma savcıları hakkında HSK nezdinde inceleme başlatılmasını talep edecek midir?
33. Ceza muhakemesinde, bir şüpheli veya sanığın beyanının eksiksiz kayda geçirilmesini güvence altına almak amacıyla sesli ve görüntülü kayıt zorunluluğu getirilmesi düşünülmekte midir?
34. Özellikle siyasi niteliği ve kamuoyu etkisi yüksek dosyalarda, etkin pişmanlık kurumunun “itiraf baskısı” veya “tahliye pazarlığı” aracına dönüşmesini önlemek için yeni bir mevzuat veya uygulama değişikliği planlanmakta mıdır?
35. Bir soruşturmada, ifade veren kişiye “örgütte bile değilsin” denilip daha sonra aynı kişinin örgüt üyeliği dahil çok sayıda suçtan yargılanması, soruşturma makamlarının tutarsız ve manipülatif davrandığı kuşkusunu doğurmaz mı?
36. Kapki’nin dilekçesinde, bazı ticari ilişkilerin bilerek çarpıtılmış MASAK raporları, bilirkişi ve tevdi raporlarıyla “illegal işler gibi gösterildiğini” ileri sürdüğü aktarılmaktadır. Soruşturmalarda MASAK ve bilirkişi raporlarının denetlenmesi için bağımsız bir mekanizma var mıdır?
37. Şüphelinin ya da sanığın sunduğu maddi savunmalar ile mali açıklamaların etkin biçimde araştırılmadan sadece aleyhe verilerin dosyaya alınması, silahların eşitliği ilkesine aykırı değil midir?
38. Etkin pişmanlık hükümleri kapsamında alınan ifadelerin ne kadarının sonradan geri çekildiği, düzeltilmek istendiği ya da baskı altında verildiği ileri sürüldüğü konusunda Bakanlığınızın istatistiği var mıdır?
39. Son beş yılda, “tahliye vaadi”, “yakınlar üzerinden baskı”, “ifadeyi yönlendirme”, “tutanağa eksik geçirme” ya da “avukatsız ifade” iddiaları nedeniyle savcılar hakkında kaç şikâyet yapılmıştır? Bu şikâyetlerin kaçında soruşturma izni verilmiş, kaçında disiplin işlemi uygulanmıştır?
40. Etkin pişmanlık kurumunun, özellikle siyasi nitelikli veya yüksek profilli dosyalarda, maddi gerçeği ortaya çıkarmak yerine önceden kurulmuş bir anlatıyı desteklemek için kullanıldığı yönündeki eleştirileri Bakanlığınız nasıl değerlendirmektedir?
41. Kapki’nin mahkemeye sunduğu dilekçede yer alan bu iddialar dikkate alındığında, İBB davasındaki etkin pişmanlık beyanlarının tümü bağımsız bir yargısal denetime tabi tutulacak mıdır?
42. Mahkemelerin, savcılık aşamasında alınan etkin pişmanlık beyanlarını kullanmadan önce, bu beyanların baskı, vaat veya yönlendirme içerip içermediğini ayrıca araştırmaları gerektiği yönünde bir rehber veya içtihat çalışması yapılmakta mıdır?
43. Bakanlığınız, kamuoyunda adalet duygusunu zedeleyen bu ağır iddialar karşısında, ifade alma süreçlerinin şeffaflığı ve hukukiliği konusunda ayrıntılı bir açıklama yapacak mıdır?
44. Murat Kapki’nin iddiaları doğru çıkarsa, bu süreçte alınan ifadelerle oluşturulan delil zincirinin tamamının tartışmalı hale geleceği açık değil midir? Böyle bir durumda, soruşturma ve kovuşturma makamlarının sorumluluğuna ilişkin hangi hukuki mekanizmalar devreye girecektir?
45. Bakanlığınız, ceza adalet sisteminde özgürlüğünden yoksun bırakılan kişilerin “çıkarım, korku, vaat veya aile baskısı” altında ifade vermeye zorlanmasını engellemek amacıyla yeni bir reform hazırlamakta mıdır?
46. Savcılık makamlarının, yalnızca suçlayıcı değil aynı zamanda şüpheli lehine olan olguları da toplama yükümlülüğü bulunduğu dikkate alındığında, Murat Kapki’nin lehine olduğunu söylediği hususların neden soruşturma evrakında yer almadığı araştırılacak mıdır?
47. Adalet Bakanlığı, yargılamanın güvenilirliği, savunma hakkı, etkin pişmanlık kurumunun meşruiyeti ve kamu vicdanı açısından bu iddiaların tamamı hakkında bağımsız ve etkili bir idari inceleme başlatacak mıdır?
