Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı’nda (COP31), ülkeler yeni bir küresel iklim anlaşması üzerinde uzlaşmaya çalışırken görüşmeler planlanan süreyi aşarak pazar gününe sarktı. Eş ev sahipleri Türkiye ve Avustralya’nın taraflar arasındaki görüş ayrılıklarını gidermek amacıyla hazırladığı yeni taslak metin pazar sabahının erken saatlerinde yayımlandı. Yeni metni değerlendirmek üzere yapılması beklenen genel kurul toplantısı ise sabah saatlerinde ertelendi.
Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler (BM) COP31 İklim Değişikliği Konferansı’nda uzlaşma sağlanamaması üzerine, görüşmelerin çökmesini önlemek amacıyla pazar sabahının erken saatlerinde yeni bir taslak anlaşma metni yayımlandı. Önceki taslakta yer almaması nedeniyle zirveden çekilme tehditlerine yol açan "fosil yakıtlardan uzaklaşma" ifadesine yeni metinde doğrudan yer verilmedi. Buna karşın metinde, ülkelerin üç yıl önce bu yönde aldığı önceki taahhüde atıfta bulunuldu.
COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, pazar günü zirve alanına girişinde BBC’ye yaptığı açıklamada bir uzlaşma sağlanması konusunda "umutlu" olduğunu belirterek, "Yakında hepimiz mutlu olacağız" dedi. Kurum, sabah saatlerinde delegelere yaptığı çağrıda ise endişelerin giderildiğine inandığını vurgulayarak, "Bu kararı dikkatle incelemenizi rica ediyoruz. Kalan konularda anlaşmaya her zamankinden daha yakınız" ifadelerini kullandı.
Avrupa Birliği (AB) cephesi ise yeni metni "geri adım" olarak değerlendiriyor. Taslağın yayımlanmasından saatler önce konuşan AB İklim Komiseri Wopke Hoekstra, iklim eylemi konusunda ihtiyaç duyulan adımların metne girmemesi halinde anlaşma olmayacağını ifade etmişti. Birleşik Krallık Başmüzakerecisi ve Enerji Bakanı Miatta Fahnbulleh ise ekibinin bir anlaşmaya varmak için çalışmayı sürdürdüğünü belirterek daha iyimser bir tablo çizdi.
Fosil yakıtlar ve karbon yakalama teknolojileri tartışması
Hafta başında açıklanan ilk taslakta fosil yakıtlardan çıkışın hızlandırılması çağrısı yer alırken, perşembe günü yayımlanan daraltılmış ikinci metinde kömür, petrol ve gaza dair tüm atıflar çıkarılmıştı. Bu durum başta AB ve Pasifik ada devletleri olmak üzere birçok ülkede zirveden ayrılma tepkilerine neden olmuştu. Görüşmelerin cuma günkü resmi bitiş tarihini aşmasının ardından, pazar sabahı uçuşu bulunan müzakere heyetleri biletlerini ertelemek zorunda kaldı. Heyetlerin ülkelerine dönmeye başlaması halinde anlaşmanın kabulü için gereken yeter sayının kaybedilmesi riski doğarken, uzlaşma sağlamak amacıyla cumartesi günü AB ile Suudi Arabistan temsilcileri bir araya getirildi.
Fosil yakıt üreticisi ülkelerin liderliğini üstlenen Suudi Arabistan'ın metinden fosil yakıt ifadelerinin çıkarılması yönündeki baskısına karşı Panama, Solomon Adaları, Fildişi Sahili ve AB bakanları mücadele yürüttü. Panama Çevre Bakanı Juan Carlos Navarro, "Fosil yakıtlardan dahi bahsetmeyen bir COP ya da kapanış kararı kabul edilemez ve buna kesinlikle rıza göstermeyeceğiz" açıklamasını yaptı. Tuvalu İklim Bakanı Maina Talia ise konunun alçak rakımlı Pasifik ülkesi için "kırmızı çizgi" olduğunu belirterek, "Tüm bu krizin temel nedeninden bahsediyoruz" dedi.
Fransa Ekolojik Dönüşüm Bakanı Monique Barbut da önceki taslakta yer alan karbon yakalama, kullanma ve depolama (CCUS) teknolojilerine yönelik çok sayıda atfı, ülkelere petrol ve gaz yakmaya devam etme ruhsatı verdiği gerekçesiyle eleştirmişti. Barbut, "Dünyaya sıcaklık artışının 1,5 dereceye ulaştığını duyurup hiçbir şey olmuyormuş gibi iş yapmaya devam edemeyiz" diye konuşmuştu. Son yayımlanan taslakta CCUS taahhütlerinin azaltıldığı belirtildi. Müzakereleri yürüten Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen ise metinde fosil yakıt ifadesinin yer alması gerektiğine karşı çıkarak, zirvenin uygulama odaklı olması ve temiz enerji kaynaklarına geçişe odaklanması gerektiğini savundu.
1,5 derece hedefi ve iklim finansmanı açmazı
Resmi olarak "Antalya Uzlaşısı" (Antalya Accords) olarak adlandırılan taslak metinde, ilk kez bir COP belgesinde Paris İklim Anlaşması kapsamında belirlenen küresel sıcaklık artışını 1,5 derecenin altında tutma hedefinin kaçırılmak üzere olduğu kabul edildi. Bilim insanları, dünyanın "aşım" (overshoot) olarak adlandırılan bu eşiği geçmesiyle milyonlarca insanın daha deniz seviyesindeki yükselme ve aşırı sıcaklara maruz kalacağı uyarısında bulunuyor.
Gelişmekte olan ülkelerin gündeme getirdiği bir diğer temel başlık olan iklim finansmanı konusunda ise yeni taslakta somut bir rakam yer almadı. Metnin önceki versiyonlarında yer alan uyum finansmanının 2035 yılına kadar 120 milyar dolara çıkarılması hedefi son taslaktan çıkarılarak gelecek toplantılara bırakıldı.
Afrika Müzakere Grubu Başkanı ve Gana Çevre Bakanı Zanetor Agyeman Rawlings konuya ilişkin, "Buraya dilenmeye gelmedik; gelişmiş ülkelerin insan kaynaklı faaliyetlerinin en ağır bedelini ödeyen halklarımız için hakkımız olanı talep etmeye geldik" ifadelerini kullandı. Görüşmeleri gözlemci olarak takip eden iklim aktivistleri ve çevre örgütleri de müzakerelere tepki gösterdi. Powershift Africa Direktörü Mohamed Adow, "Hiç şüphe duymadan söyleyebilirim ki bu şimdiye kadarki en kötü COP oldu" değerlendirmesinde bulundu.
COP tarihinde en uzun süren zirvelerden biri olma yolunda ilerleyen görüşmelerde BM kuralları gereği oybirliği sağlanamaması halinde müzakerelerin gelecek yıla ertelenmesi gündeme gelebilir. 1995 yılından bu yana düzenlenen iklim zirveleri tarihinde böyle bir erteleme yalnızca bir kez yaşandı.





